خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - حمزه الیاس زاده - تاریخ معاصر ایران، به‌ویژه در سال‌های شکل‌گیری و تثبیت انقلاب اسلامی و دوران دفاع مقدس، مملو از روایت‌هایی است که در آن‌ها ایثار، فداکاری و ازخودگذشتگی مردم نقش تعیین‌کننده‌ای در سرنوشت کشور داشته است. در میان این روایت‌ها، نام شهیدان بیش از همه در حافظه جمعی جامعه ماندگار شده است؛ اما در پس هر نام و تصویر شهید، خانواده‌ای ایستاده که بار اصلی این فداکاری را بر دوش کشیده است. در این میان، نقش مادران و همسران شهدا جایگاهی ویژه دارد؛ زنانی که نه‌تنها در شکل‌گیری حماسه‌ها نقش داشتند، بلکه در تداوم و انتقال روحیه ایثار به نسل‌های بعد نیز نقش‌آفرین بوده‌اند.
در روزهای پرالتهاب انقلاب و سپس در سال‌های سخت جنگ تحمیلی، بسیاری از خانواده‌ها فرزندان و همسران خود را راهی میدان‌های نبرد کردند. تصمیمی که هرچند در فضای اجتماعی آن روزها رنگی از مسئولیت ملی داشت، اما در عمق خود با دشوارترین احساسات انسانی همراه بود. مادرانی که جوانان خود را بدرقه می‌کردند و همسرانی که زندگی مشترکشان در سایه جنگ شکل می‌گرفت، در واقع بخشی از بار مقاومت اجتماعی را بر دوش می‌کشیدند.
نقش این زنان تنها به لحظه بدرقه رزمندگان محدود نماند. در سال‌های جنگ، بسیاری از خانواده‌ها با مشکلات اقتصادی، دوری عزیزان و اضطراب دائمی روبه‌رو بودند. در چنین شرایطی، مادران و همسران شهدا و رزمندگان تلاش کردند محیط خانواده را حفظ کنند، فرزندان را تربیت کنند و مانع از فروپاشی روحیه اجتماعی شوند. همین پایداری خانوادگی بود که امکان تداوم مقاومت اجتماعی را فراهم کرد.
با پایان جنگ، نقش تازه‌ای برای خانواده‌های شهدا شکل گرفت. اکنون آنان باید با فقدان عزیزان خود کنار می‌آمدند و در عین حال یاد و مسیر آنان را زنده نگه می‌داشتند. بسیاری از مادران و همسران شهدا، با وجود رنج فقدان، تلاش کردند خاطره و آرمان فرزندان و همسران خود را به سرمایه‌ای معنوی برای جامعه تبدیل کنند. حضور آنان در یادواره‌ها، مراسم بزرگداشت و برنامه‌های فرهنگی، باعث شد روایت ایثار و فداکاری به نسل‌های بعد منتقل شود.
در این میان، مفهوم «حماسه‌پروری» اهمیت پیدا می‌کند. اگر رزمندگان و شهیدان، حماسه‌سازان میدان نبرد بودند، خانواده‌های آنان، به‌ویژه مادران و همسرانشان، پرورش‌دهندگان روحیه ایثار در جامعه شدند. بسیاری از این زنان، با تربیت فرزندانی مسئولیت‌پذیر و مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی، تلاش کردند مسیر خدمت و تعهد اجتماعی ادامه یابد. در این زمان روحیه ایثار و شهادت در خانواده‌ها با مسئولیت بزرگتری در قبال وطن پیوند ناگسستنی خورده بود.
نقش مادران شهدا در فرهنگ عمومی ایران نیز جایگاه خاصی پیدا کرده است. تصویر مادری که با صبر و استقامت، داغ فرزند را تحمل می‌کند اما از مسیر او با افتخار یاد می‌کند، به یکی از نمادهای پایداری اجتماعی تبدیل شده است. این تصویر، علاوه بر بعد احساسی، حامل پیامی اجتماعی نیز هست: جامعه‌ای که بتواند از سخت‌ترین آزمون‌ها عبور کند، نیازمند ستون‌هایی از صبر و مقاومت در درون خانواده‌هاست.
همسران شهدا نیز با شرایط متفاوتی روبه‌رو بودند. بسیاری از آنان در سنین جوانی، با مسئولیت تربیت فرزندان و اداره زندگی بدون حضور همسر مواجه شدند. با وجود دشواری‌های فراوان، بخش زیادی از این زنان تلاش کردند زندگی را ادامه دهند و فرزندان خود را به گونه‌ای تربیت کنند که بتوانند در آینده نقش‌آفرین باشند. در واقع، ادامه زندگی و تربیت نسل جدید در شرایط فقدان، خود نوعی حماسه خاموش به شمار می‌رود.
در دهه‌های بعد، با فاصله گرفتن جامعه از سال‌های جنگ، مسئولیت انتقال تجربه آن دوران اهمیت بیشتری پیدا کرد. خانواده‌های شهدا، به‌ویژه مادران و همسران آنان، به روایتگران زنده آن دوران تبدیل شدند. حضور آنان در مدارس، دانشگاه‌ها و برنامه‌های فرهنگی، فرصتی ایجاد کرد تا نسل‌هایی که جنگ را تجربه نکرده‌اند، با آن دوره تاریخی آشنا شوند.
با گذشت زمان، چالش‌های اجتماعی و فرهنگی جدیدی در جامعه شکل گرفته است. نسل‌های جدید با دغدغه‌ها و نیازهای متفاوتی روبه‌رو هستند و طبیعی است که نگاه آن‌ها به گذشته نیز متفاوت باشد. در چنین شرایطی، نقش خانواده‌های شهدا بیش از گذشته نیازمند بازخوانی و روایت واقع‌بینانه است؛ روایتی که بتواند میان خاطره تاریخی و نیازهای امروز جامعه پیوند برقرار کند.
در نهایت، اگر انقلاب و دفاع مقدس را مجموعه‌ای از حماسه‌های بزرگ اجتماعی بدانیم، باید پذیرفت که این حماسه‌ها بدون پایداری خانواده‌ها، به‌ویژه مادران و همسران شهدا، امکان تداوم نداشت. آنان نه‌تنها در شکل‌گیری این مسیر سهم داشتند، بلکه با صبر، استقامت و تربیت نسل‌های بعد، به استمرار روحیه ایثار و مسئولیت‌پذیری کمک کردند.
از این منظر، مادران و همسران شهیدان را می‌توان ستون‌های خیمه‌ای دانست که در آن، خاطره فداکاری و روحیه مقاومت همچنان زنده مانده است؛ خیمه‌ای که بقای آن، بیش از هر چیز، مدیون ایستادگی زنانی است که در سکوت، بزرگ‌ترین بارهای تاریخ معاصر را بر دوش کشیده‌اند.
انتهای پیام/*