خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - در روزگاري که فضاي مجازي و زيست ديجيتال به بخش جدايي‌ناپذير زندگي انسان معاصر، به‌ويژه نوجوانان و جوانان تبديل شده است، پرسش‌هاي جدي درباره تأثير اين سبک زندگي بر باورها، ارزش‌ها و هويت ديني شکل گرفته است. آيا سبک زندگي ديجيتال ما را از هويت ديني دور مي‌کند يا مي‌تواند به فرصتي براي تعميق ايمان تبديل شود؟
در همين راستا، گفت‌وگويي داريم با سرکار خانم دکتر فاطمه شريفي روان‌شناسي تربيتيکه اين گفت‌وگو به کوشش خانم زهرا سادات قاسمي خبرنگار زنان‌نيوز از شهرستان اقليد تهيه شده است.
بخش اول: مفهوم‌شناسي
دکتر شريفي درباره مفهوم «سبک زندگي ديجيتال» و تفاوت آن با زندگي سنتي گفت: مفهوم «سبک زندگي ديجيتال» به استفاده مداوم از فناوري‌هاي ديجيتال مثل اينترنت، شبکه‌هاي اجتماعي، و ابزارهاي آنلاين در زندگي روزمره اشاره دارد. در اين سبک زندگي، فعاليت‌ها و ارتباطات بيشتر به صورت آنلاين و مجازي انجام مي‌شود، برخلاف زندگي سنتي که ارتباطات بيشتر حضوري و فعاليت‌ها محدود به زمان و مکان خاص است. اين تغيير مي‌تواند تأثيرات مختلفي بر روابط اجتماعي، سلامت روان، و حتي فرآيند يادگيري داشته باشد.
وي افزود: در کل، زندگي ديجيتال فرصت‌هاي زيادي براي دسترسي به اطلاعات و ارتباطات فراهم مي‌کند، اما بايد به تأثيرات آن بر جوانان و نحوه مديريت استفاده از اين تکنولوژي‌ها توجه کرد.
او درباره چگونگي شکل‌گيري هويت ديني و مؤلفه‌هاي آن بيان کرد: هويت ديني از تعامل ميان باورها، ارزش‌ها و تجربه‌هاي فردي در زمينه ديني شکل مي‌گيرد. مؤلفه‌هاي اصلي آن شامل شناخت ديني (اطلاعات فرد درباره دين)، پذيرش و باورهاي مذهبي، و تجربه‌هاي معنوي فردي است. همچنين عوامل اجتماعي مثل خانواده، جامعه و فرهنگ نيز تأثير زيادي در شکل‌گيري هويت ديني دارند. در اين فرآيند، فرد از طريق تأملات شخصي و تعاملات اجتماعي به درک و معناي خاص خود از دين مي‌رسد.
وي درباره ماهيت فضاي مجازي و نسبت آن با هويت ديني گفت: فضاي مجازي به خودي خود نه ضد هويت ديني است و نه حامي آن؛ بلکه اين نحوه استفاده ماست که تعيين‌کننده است. اگر استفاده از اين فضا به طور آگاهانه و با هدف تقويت هويت ديني باشد، مي‌تواند ابزار مفيدي باشد. در غير اين صورت، ممکن است موجب تضعيف ارزش‌هاي ديني شود. چالش اصلي در نوع مصرف محتوا و مديريت آن است.
بخش دوم: آسيب‌شناسي
دکتر شريفي درباره مهم‌ترين آسيب‌هاي سبک زندگي ديجيتال بر ايمان و معنويت جوانان اظهار داشت: مهم‌ترين آسيب‌هاي سبک زندگي ديجيتال بر ايمان و معنويت جوانان شامل کاهش توجه به معنويت، افزايش وابستگي به سرگرمي‌هاي سطحي، تضعيف ارتباطات اجتماعي واقعي، و مواجهه با محتواي غيرمناسب است. اين عوامل مي‌توانند باعث سردرگمي و دوري از اصول ديني شوند، به ويژه زماني که جوانان به مصرف اطلاعات بدون فيلتر و توجه به ارزش‌هاي اخلاقي پرداخته‌اند.
وي درباره احساس آزادي بيشتر نوجوانان در فضاي مجازي نسبت به زندگي واقعي توضيح داد: بسياري از نوجوانان در فضاي مجازي احساس آزادي بيشتري مي‌کنند چون آنجا ناشناس‌اند، کنترل بيشتري روي ارتباطات دارند و مي‌توانند بدون ترس از قضاوت خود را ابراز کنند. در زندگي واقعي، قوانين مدرسه، خانواده و فشارهاي اجتماعي محدودشان مي‌کند و حس استقلالشان کمتر است. اين تفاوت طبيعي است و بخشي از رشد هويتي نوجوانان محسوب مي‌شود.
او درباره رابطه مصرف افراطي شبکه‌هاي اجتماعي و کاهش التزام به ارزش‌هاي ديني بيان کرد: استفاده افراطي شبکه‌هاي اجتماعي مي‌تواند باعث شود فرد بيشتر در معرض ارزش‌ها و سبک‌هاي زندگي متفاوت و گاه متضاد با باورهاي ديني قرار بگيرد. اين امر به مرور مي‌تواند کاهش احساس تعلق و التزام به ارزش‌هاي ديني را تقويت کند، به‌ويژه اگر فرد وقت و توجه زيادي را در اين فضاها صرف کند و تعامل واقعي و عميق با آموزه‌هاي ديني کم شود.
وي درباره نقش الگوبرداري از اينفلوئنسرها در تغيير سبک زندگي ديني گفت: الگوبرداري از اينفلوئنسرها مي‌تواند سبک زندگي و ارزش‌هاي فرد را تحت تأثير قرار دهد؛ وقتي رفتارها و اولويت‌هاي آن‌ها با آموزه‌هاي ديني فاصله دارد، به تدريج ممکن است انگيزه و التزام فرد به رعايت ارزش‌هاي ديني کاهش يابد.
دکتر شريفي همچنين درباره امکان تفاوت ميان ظاهر دينداري و سبک زندگي ديجيتال توضيح داد: ممکن است فرد در ظاهر ديندار رفتار کند، اما در فضاي ديجيتال سبک زندگي‌اش با ارزش‌هاي ديني همخواني نداشته باشد. اين نشان مي‌دهد که رعايت واقعي آموزه‌هاي ديني نيازمند توجه هم‌زمان به زندگي واقعي و مجازي است.
بخش سوم: خانواده و تربيت
وي درباره نقش خانواده در مديريت زيست ديجيتال فرزندان اظهار کرد: خانواده نقش اصلي در آموزش و نظارت بر استفاده سالم فرزندان از فضاي ديجيتال دارد و مي‌تواند با الگوگذاري و تعيين محدوديت‌هاي مناسب، سبک زندگي ديجيتال آن‌ها را با ارزش‌هاي ديني همسو کند.
او درباره اثربخشي گفت‌وگوي تربيتي در مقايسه با کنترل و محدودسازي بيان کرد: گفت‌وگوي تربيتي مؤثرتر است، چون باعث دروني شدن ارزش‌ها و تصميم‌گيري آگاهانه فرزند مي‌شود، در حالي که کنترل صرف ممکن است مقاومت يا دورزدن قوانين را افزايش دهد.
دکتر شريفي درباره چگونگي الگو بودن والدين در فضاي مجازي بدون ايجاد تنش گفت: والدين با رعايت رفتار ديني خود در شبکه‌ها، اشتراک تجربه‌هاي مثبت و گفت‌وگو درباره ارزش‌ها به‌صورت آرام و نه تحکم‌آميز، مي‌توانند الگوي مؤثر و بدون تنش باشند.
بخش چهارم: دين در عصر ديجيتال
وي درباره توانايي دين در پاسخ‌گويي به نيازهاي نسل ديجيتال بيان کرد: دين مي‌تواند پاسخ‌گوي نيازهاي نسل ديجيتال باشد، به شرطي که والدين و مربيان با الگوگذاري و گفت‌وگو، ارزش‌ها را به زبان قابل فهم فضاي مجازي منتقل کنند و ارتباطي معنادار با تجربه‌هاي ديجيتال فرزندان برقرار کنند.
او درباره راه‌هاي استفاده از فضاي مجازي براي تقويت ايمان گفت: مي‌توان با دنبال کردن محتواي ديني معتبر، شرکت در گروه‌ها و گفت‌وگوهاي معنوي، و استفاده آگاهانه از شبکه‌ها براي يادگيري و تمرين ارزش‌ها، ايمان را در فضاي مجازي تقويت کرد.
وي درباره مهم‌ترين خطاي مبلغين ديني در ورود به فضاي مجازي اظهار داشت: مهم‌ترين خطاي مبلغين، تمرکز صرف بر آموزش مستقيم و دستور دادن است، بدون توجه به زبان، نيازها و تجربه‌هاي واقعي کاربران ديجيتال، که باعث دور شدن مخاطب مي‌شود.
دکتر شريفي درباره ميزان جذابيت محتواي ديني موجود براي نسل جديد گفت: بسياري از محتواي ديني موجود جذابيت بصري و تعاملي کافي ندارد و با زبان و علايق نسل جديد همخواني ندارد، بنابراين نياز به توليد محتواي خلاقانه و متناسب با فضاي ديجيتال احساس مي‌شود.
بخش پنجم: راهکارها و نسخه عملي
وي درباره مؤلفه‌هاي «سبک زندگي ديجيتال ديني» توضيح داد: سبک زندگي ديجيتال ديني شامل مؤلفه‌هايي مثل انتخاب محتواي متناسب با ارزش‌هاي ديني، مديريت زمان استفاده از شبکه‌ها، حفظ ادب و اخلاق در ارتباطات آنلاين، و الگوبرداري از رفتارهاي مثبت و معنوي در فضاي مجازي است.
او درباره راهکارهاي عملي براي حفظ هويت ديني در فضاي مجازي بيان کرد: سه راهکار عملي عبارت‌اند از انتخاب محتوا و صفحات متناسب با ارزش‌هاي ديني و پرهيز از محتواي ناسازگار، تنظيم زمان و محدوديت استفاده از شبکه‌ها براي جلوگيري از غرق شدن در فضاي ديجيتال، و گفت‌وگو و بازخورد مستمر با خانواده يا مربيان ديني براي تثبيت رفتارها و باورهاي ديني.
دکتر شريفي درباره نقش مدارس، حوزه‌ها و دانشگاه‌ها در اين مسير گفت: مدارس، حوزه‌ها و دانشگاه‌ها مي‌توانند با آموزش سواد ديجيتال ديني، توليد محتواي جذاب و راهنمايي عملي براي استفاده صحيح از فضاي مجازي، نسل جوان را در حفظ هويت و ارزش‌هاي ديني حمايت کنند.
وي درباره نقطه شروع بازگشت جوانان به هويت ديني اظهار داشت: جوان بايد با خودآگاهي و بازنگري در ارزش‌ها شروع کند، سپس با مطالعه محتواي ديني ساده و قابل فهم، گفت‌وگو با مربيان يا خانواده، و قدم‌هاي کوچک در عمل به آموزه‌ها مسير بازگشت به دين را آغاز کند.
او در پايان، در پيامي به نوجوانان عصر ديجيتال گفت: فضاي مجازي فرصت يادگيري و ارتباط است، اما هميشه انتخاب آگاهانه داشته باشيد، محتواي مفيد دنبال کنيد و رفتارهاي آنلاين‌تان را با ارزش‌هاي ديني و انساني هم‌راستا کنيد.