خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - در دنیای امروز که دسترسی کودکان و نوجوانان به فضای مجازی و رسانه‌های دیجیتال بی‌وقفه است، مدارس نقش کلیدی در پیشگیری از اعتیاد رسانه‌ای دارند. کارشناسان معتقدند آموزش مهارت‌های رسانه‌ای، تقویت تفکر انتقادی و ایجاد آگاهی درباره خطرات مصرف بی‌رویه فضای مجازی می‌تواند نوجوانان را در برابر آسیب‌های احتمالی مقاوم سازد.
خبرنگار ما، حدیث محمدی از شیراز، در گفت‌وگو با سمیه حق‌طلبی، معلم، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی و مدرس سواد رسانه، به بررسی ابعاد مختلف اعتیاد رسانه‌ای و نقش مدارس در پیشگیری از آن پرداخته است.
این مدرس سواد رسانه در تشریح مفهوم اعتیاد رسانه‌ای گفت: اعتیاد رسانه‌ای به استفاده بی‌رویه و کنترل‌نشده از رسانه‌های دیجیتال و فضای مجازی اطلاق می‌شود که می‌تواند آسیب‌های جسمی و روانی متعددی به همراه داشته باشد. وی اختلالات خواب، کاهش تمرکز، افت توانایی‌های اجتماعی و ارتباطی، افسردگی، اضطراب و حتی ناتوانی در برقراری روابط واقعی را از جمله پیامدهای این نوع اعتیاد دانست و افزود: مصرف بیش از حد محتوای دیجیتال، خلاقیت و توانایی حل مسئله را نیز کاهش می‌دهد.
حق‌طلبی در ادامه با اشاره به آسیب‌پذیری بیشتر نوجوانان نسبت به سایر گروه‌های سنی اظهار کرد: نوجوانان به دلیل شرایط خاص دوران رشد، تمایل بیشتری به جلب توجه و تأثیرگذاری دارند و همین مسئله آن‌ها را بیشتر در معرض جذب محتوای رسانه‌ای قرار می‌دهد. نیاز به پذیرش اجتماعی و کشف هویت نیز سبب می‌شود استفاده از شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی در این دوره افزایش یابد؛ موضوعی که خطر بروز رفتارهای اعتیادآور را تشدید می‌کند.
وی درباره نقش معلمان در آگاه‌سازی دانش‌آموزان نسبت به خطرات فضای مجازی چنین گفت: معلمان نقش بسیار مهمی در این زمینه دارند و می‌توانند با ارائه اطلاعات دقیق و علمی درباره استفاده سالم از فضای مجازی، دانش‌آموزان را با پیامدهای اعتیاد رسانه‌ای آشنا کنند. همچنین ایجاد فضای گفت‌وگو و تبادل نظر در کلاس‌ها به دانش‌آموزان کمک می‌کند پرسش‌ها و نگرانی‌های خود را بدون ترس مطرح کنند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به راهکارهای آموزشی مدارس بیان کرد: برگزاری کارگاه‌های آموزشی، جلسات مشاوره و برنامه‌های ویژه برای ترویج استفاده مسئولانه از شبکه‌های اجتماعی از جمله اقدامات مؤثر مدارس است. استفاده از منابع آنلاین معتبر برای آموزش مفاهیمی مانند حریم خصوصی، خطرات اعتیاد و شیوه‌های صحیح تعامل در فضای دیجیتال نیز می‌تواند نقش مهمی در ارتقای آگاهی دانش‌آموزان داشته باشد.
حق‌طلبی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، تقویت تفکر انتقادی را یکی از ضرورت‌های آموزش رسانه‌ای دانست و گفت: دانش‌آموزان باید یاد بگیرند محتوای دیجیتال را به‌صورت منطقی و تحلیلی بررسی کنند. معلمان می‌توانند با طراحی فعالیت‌هایی مانند مقایسه منابع مختلف و تحلیل درستی یا نادرستی اطلاعات، مهارت تفکر انتقادی را در دانش‌آموزان تقویت کنند.
وی با تأکید بر اینکه آموزش‌های نظری به‌تنهایی کافی نیست، تصریح کرد: کلاس‌های مهارت زندگی و سواد رسانه‌ای بسیار مفید هستند، اما لازم است برنامه‌های عملی نیز در کنار آن‌ها اجرا شود. تمرین‌های عملی، پروژه‌های گروهی و حتی استفاده کنترل‌شده از فناوری، به دانش‌آموزان کمک می‌کند مهارت‌های آموخته‌شده را در موقعیت‌های واقعی به کار بگیرند.
این مدرس سواد رسانه درباره نقش خانواده‌ها نیز گفت: والدین نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از اعتیاد رسانه‌ای دارند. آگاهی از رفتارهای آنلاین فرزندان و تشویق آن‌ها به استفاده سالم از فناوری، از جمله وظایف مهم والدین است. همکاری مستمر میان والدین و مدرسه از طریق جلسات مشترک و ارائه منابع آموزشی می‌تواند این روند پیشگیرانه را تقویت کند.
حق‌طلبی با اشاره به اهمیت گفت‌وگوی صادقانه با دانش‌آموزان اظهار کرد: برای تشویق نوجوانان به صحبت درباره رفتار آنلاین خود، باید فضایی امن و بدون قضاوت فراهم شود. گوش دادن فعال و پرهیز از سرزنش از سوی والدین و معلمان باعث می‌شود دانش‌آموزان احساس کنند گفت‌وگو درباره رفتار آنلاین نه‌تنها مهم است، بلکه می‌تواند راهی برای حل مشکلات آن‌ها باشد.
در ادامه این گفت‌وگو، سمیه حق‌طلبی، معلم، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی و مدرس سواد رسانه، با اشاره به نشانه‌های وابستگی بیش از حد دانش‌آموزان به فضای دیجیتال گفت: کاهش علاقه به فعالیت‌های خارج از فضای مجازی، کم‌خوابی یا بروز مشکلات خواب، افت تمرکز در کلاس درس و تغییرات محسوس در رفتارهای اجتماعی از مهم‌ترین علائم وابستگی دیجیتال در دانش‌آموزان است. وی افزایش احساس تنهایی یا اضطراب هنگام قطع دسترسی به اینترنت را نیز از دیگر نشانه‌ها برشمرد و افزود: اگر دانش‌آموزی به‌طور مداوم زمان زیادی را صرف شبکه‌های اجتماعی یا بازی‌های آنلاین کند، می‌توان این موضوع را به‌عنوان هشداری جدی در نظر گرفت.
این مدرس سواد رسانه در پاسخ به تفاوت‌های جنسیتی در آسیب‌پذیری نسبت به اعتیاد رسانه‌ای اظهار کرد: تحقیقات نشان می‌دهد دختران بیشتر در معرض آسیب‌های روانی فضای مجازی قرار دارند؛ آسیب‌هایی مانند اضطراب و افسردگی که اغلب ناشی از مقایسه‌های اجتماعی است. در مقابل، پسران معمولاً بیشتر به بازی‌های آنلاین یا محتوای خشونت‌آمیز گرایش پیدا می‌کنند. به گفته وی، این تفاوت‌ها ریشه در شرایط اجتماعی و فرهنگی جوامع دارد و باید در برنامه‌ریزی‌های آموزشی مورد توجه قرار گیرد.
حق‌طلبی با تأکید بر نقش فعالیت‌های گروهی و ورزشی در مدارس بیان کرد: فعالیت‌های جمعی و ورزشی می‌توانند جایگزینی سالم برای استفاده افراطی از رسانه‌ها باشند. این فعالیت‌ها علاوه بر ارتقای سلامت جسمانی، مهارت‌های اجتماعی، اعتماد به نفس و روحیه همکاری را در دانش‌آموزان تقویت می‌کنند و باعث می‌شوند آن‌ها توجه بیشتری به دنیای واقعی و ارتباطات حضوری داشته باشند.
وی در ادامه به ضرورت توانمندسازی معلمان اشاره کرد و گفت: معلمان باید دوره‌های آموزشی تخصصی برای شناسایی نشانه‌های اعتیاد رسانه‌ای و رفتارهای پرخطر دیجیتال بگذرانند. این آموزش‌ها می‌تواند شامل تکنیک‌های مشاهده و ارزیابی رفتار دانش‌آموزان، آشنایی با ابزارهای آنلاین رصد وضعیت و نحوه ارائه حمایت‌های مؤثر به دانش‌آموزان در معرض خطر باشد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی درباره برنامه‌های حمایتی مدارس برای دانش‌آموزان آسیب‌پذیر اظهار کرد: مشاوره‌های روان‌شناختی، تشکیل گروه‌های حمایتی برای دانش‌آموزان دارای مشکلات مشابه و فراهم کردن منابع آموزشی برای ارتقای مهارت‌های زندگی و استفاده مسئولانه از فناوری، از جمله اقدامات حمایتی مؤثر است. وی افزود: همکاری نزدیک مدارس با والدین این امکان را فراهم می‌کند که برنامه‌های پیشگیرانه و حمایتی متناسب با نیاز هر دانش‌آموز طراحی شود.
حق‌طلبی نقش بازی‌های آموزشی و محتوای تعاملی مثبت را نیز مورد تأکید قرار داد و گفت: بازی‌های آموزشی و محتواهای تعاملی می‌توانند ابزارهایی جذاب و مفید برای انتقال مفاهیم مثبت باشند. این نوع محتواها ضمن بهره‌گیری از فضای دیجیتال، به تقویت مهارت‌هایی مانند تفکر انتقادی، حل مسئله و همکاری گروهی کمک می‌کنند و می‌توانند به ایجاد تعادل در مصرف رسانه‌ای دانش‌آموزان منجر شوند.
وی در پایان، سه توصیه عملی برای مدارس و والدین ارائه کرد و گفت: نخست، زمان استفاده از رسانه‌ها باید به‌صورت مشخص و هدفمند محدود شود و در کنار آن فعالیت‌هایی مانند ورزش و هنر تقویت گردد. دوم، آموزش مهارت‌های زندگی و سواد رسانه‌ای، از جمله آگاهی نسبت به حریم خصوصی و خطرات آنلاین، باید به‌صورت مستمر در دستور کار مدارس و خانواده‌ها قرار گیرد. سوم، ایجاد فرصت‌های متنوع برای فعالیت‌های خارج از فضای دیجیتال ضروری است تا دانش‌آموزان بتوانند ارتباطات واقعی و مهارت‌های اجتماعی خود را تقویت کنند.
انتهای پیام/*