خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - صادق حسين‌زاده ملکي معاون پرورشي و فرهنگي وزير آموزش و پرورش در پاسخ به اين سوال که امروز بيشترين تهديدي که متوجه کودکان و نوجوانان ما است، چيست؟ توضيح داد: به اين پرسش از زواياي مختلف مي‌توان پاسخ داد. از منظر پايشي که ما درخصوص آسيب‌هاي اجتماعي انجام داده‌ايم و ناظر به وضعيت دانش‌آموزان است، وقتي يک پايش سراسري در کل کشور انجام مي‌دهيم، اين پايش عمدتا مبتني بر رصد و اجراي طرح «نماد» است؛ طرحي که به طرق مختلف و از طريق مشاوران، مديران مدارس و معلمان، يک پايش ميداني را در همه مدارس کشور رقم زده است که خود اين، اتفاقي قابل توجه به شمار مي‌آيد.

معاون پرورشي و فرهنگي وزير آموزش و پرورش ادامه داد: پژوهش‌هايي که انجام شده، ناظر بر ريشه‌ها و علل اتفاقات مختلف در حوزه آسيب‌هاي اجتماعي است. بر اساس اين پايش‌ها و پژوهش‌ها، مهم‌ترين موضوعي که با فاصله‌اي محسوس، عموم افرادي که دچار آسيب‌هاي اجتماعي مي‌شوند در آن اشتراک دارند، بحث مخاطرات خانوادگي است.

حسين‌زاده ملکي با بيان اينکه اولين و شايد مهم‌ترين تأثير مخاطرات خانوادگي، متوجه فرزندان عزيز ماست، گفت: اين مخاطرات، مخاطراتي است که بيشترين ضربه را از نظر روحي و شخصيتي به دانش‌آموزان وارد مي‌کند. اين موضوع مصاديق متعددي دارد که همه شما با آن آشنا هستيد و مي‌توان چند نمونه از آن‌ها را نام برد. بُعدي که در اين روزها و سال‌هاي اخير، اين مخاطرات را هم شديدتر و هم سريع‌تر کرده است و بسيار قابل توجه و مهم است، آسيب‌هاي ناشي از فضاي مجازي است.

معاون پرورشي و فرهنگي وزير آموزش و پرورش افزود: دانش‌آموزي که به هر دليلي در آستانه يک آسيب قرار مي‌گيرد، متاسفانه از طريق فضاي مجازي، به ساده‌ترين شکل ممکن، بدترين و خطرناک‌ترين پيشنهادها را دريافت مي‌کند. امروز در بسياري از کشورهاي اروپايي و حتي ديگر کشورهاي پيشرفته دنيا، قواعد و قوانين بسيار سخت‌گيرانه‌اي درباره استفاده کودکان و نوجوانان از شبکه‌هاي اجتماعي وجود دارد؛ اما متاسفانه اين ملاحظات و دقت‌ها در کشور ما کمتر است.

حسين‌زاده ملکي اظهار کرد: به عنوان مثال؛ ما دانش‌آموزان زيادي را داشته‌ايم که رفتارهاي بسيار پرخطر داشته‌اند و حتي آسيب‌هاي جدي به خودشان وارد کرده‌اند. وقتي اين دانش‌آموزان مورد گفت‌وگو و بررسي قرار مي‌گيرند، مي‌بينيم که روش‌هاي وارد کردن آن آسيب‌ها، چه به خودشان و چه به خانواده‌شان را از طريق عضويت در برخي کانال‌ها و فضاي مجازي به دست آورده‌اند. يعني به ساده‌ترين شکل ممکن، دسترسي آن‌ها به بدترين روش‌هايي که مي‌تواند به خودشان و خانواده‌شان آسيب بزند، از طريق فضاي مجازي فراهم شده است؛ حتي دسترسي به برخي لوازم خطرناک مرتبط با اين آسيب‌ها فراهم شده است. واقعا در اين زمينه با يک چالش جدي مواجه هستيم.

وي به مسئله رصد و پايش اشاره کرد و گفت: نوع رصد و پايشي که انجام مي‌دهيم، وجوه مختلفي دارد. يکي از اين وجوه، از منظر مديران مدارس است که عمدتا ناظر به تعداد آسيب‌هايي است که مدير مدرسه به آن‌ها اشراف پيدا کرده و از آن‌ها مطلع شده است؛ فارغ از مصداق فردي که دچار مشکل شده است. چراکه براي دانش‌آموزي که به هر دليلي دچار مشکلات مرتبط با آسيب‌هاي اجتماعي مي‌شود، ما سازوکار مشخصي براي رسيدگي و پشتيباني داريم.

معاون پرورشي و فرهنگي وزير آموزش و پرورش ادامه داد: از منظر رصد و پايش کلان، مديريت حوزه پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي نيازمند يک سازوکار دقيق پژوهشي و آماري است. مديران مدارس به‌صورت سالانه ثبت اطلاعات انجام مي‌دهند؛ براي مثال اعلام مي‌کنند که در مدرسه، چه تعداد دانش‌آموز دچار آسيب‌هاي اجتماعي، اعتياد يا ساير آسيب‌ها هستند. اين داده‌ها در سطح کلان تحليل مي‌شود تا مشخص شود وضعيت استان به استان، منطقه به منطقه و حتي بر اساس نوع آسيب چگونه است.

وي افزود: طبيعتا بر اساس اين تحليل‌ها و با توجه به اينکه در هر منطقه چه نوع آسيبي بيشتر احساس شده است، برنامه‌هاي اختصاصي متناسب با همان منطقه طراحي و اجرا مي‌شود. اين خود، يک سازوکار مستقل و هدفمند در حوزه پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي است.

خانواده‌هايي که روابط گرم، صميمي و هدفمند دارند، موفق‌ترين نهاد در تربيت فرزند هستند

معاون پرورشي و فرهنگي وزير آموزش و پرورش خاطرنشان کرد: در بخش «آسيب‌هاي اجتماعي» عرض کردم که مخاطرات خانوادگي، مسائلي که در خانواده به‌هرحال پيش مي‌آيد و اشکالاتي که ايجاد مي‌شود، از يک‌سو مطرح است و از سوي ديگر، خانواده‌هايي که سالم هستند، روابط گرم، صميمي و هدفمند دارند. اين خانواده‌ها حقيقتا موفق‌ترين نهاد در تربيت فرزند هستند. فرزندي که در چنين خانواده‌اي رشد مي‌کند، وقتي در هر محيطي قرار مي‌گيرد، چه مدرسه و چه بيرون از مدرسه، معمولا خودش به سالم‌سازي محيط کمک مي‌کند. يعني خانواده چنين قدرتي دارد.

مدرسه يکي از بهترين و مهم‌ترين نهادها براي پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي است

حسين‌زاده ملکي تصريح کرد: وقتي ما درباره‌ آسيب‌هاي اجتماعي صحبت مي‌کنيم، آن‌جايي است که خانواده تهديد مي‌شود يا به هر دليلي دچار ضربه مي‌شود؛ که خود اين موضوع محل بحث جداگانه‌اي است. اما در رابطه با مدرسه، حتما بايد گفت که مدرسه يکي از بهترين و مهم‌ترين نهادها براي پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي است. اين را نه‌فقط پژوهش‌ها، بلکه شواهد موجود هم تاييد مي‌کنند. با وجود همه‌ نقاط قوت و ضعفي که مدارس ما دارند، که در جاي خودش مي‌شود آن‌ها را تحليل و درباره‌شان صحبت کرد و اينکه چطور مي‌شود مدارس فضاي مناسب‌تري براي پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي فراهم کنند، اما همين الان هم، با توجه هم‌زمان به نقاط قوت و ضعف، بسياري از پژوهش‌ها نشان مي‌دهد دانش‌آموزاني که به هر دليلي از مدرسه خارج مي‌شوند و به نوعي ترک تحصيل مي‌کنند، به‌مراتب بيش از دانش‌آموزاني که در محيط مدرسه رفت‌وآمد دارند، در معرض آسيب‌هاي مختلف اجتماعي قرار مي‌گيرند.

وي افزود: همچنان مدرسه و خانواده، آن نهاد امنِ سيستمي هستند که مي‌توانند دانش‌آموزان را در يک محيط نسبتا پيش‌برنده و امن قرار دهند و در دريافت مهارت‌هاي زندگي به آن‌ها کمک کنند؛ محيطي که هم پناه و هم سپر دفاعي است.

معاون پرورشي و فرهنگي وزير آموزش و پرورش اظهار کرد: اينکه ما با وضعيت فعلي مدارس‌مان چه بايد بکنيم تا فضا امن‌تر، سالم‌تر و موثرتر باشد، موضوعي است که مي‌شود درباره‌اش صحبت کرد. به‌طور روشن، اينکه در مدرسه واقعا دنبال چه هستيم، خودش جاي نقد و بررسي جداگانه دارد. اينکه چه اتفاقي افتاده که مدارس فعلي ما مي‌توانستند چندين پله بالاتر از نظر ميزان اثرگذاري باشند، اما نيستند، اين هم موضوع مستقلي است. يعني دو مسئله‌ مهم داريم؛ اول اينکه چرا مدرسه‌ ما در آن وضعيت مطلوبي که در نظر داريم، نيست و دوم اينکه چه کار کنيم تا اين مدارس وضعيت بهتري پيدا کنند. اين‌ها دستور کارهاي جدي هستند.

وي ادامه داد: اکنون تمامي پژوهش‌ها و رصدها نشان مي‌دهد دانش‌آموزاني که حضور پررنگ‌تري در مدرسه دارند، در مقايسه با دانش‌آموزاني که به هر دليلي از مدرسه فاصله گرفته‌اند، از بسياري از مخاطرات اجتماعي مصونيت بيشتري دارند.

حسين‌زاده ملکي به کشف آسيب‌هاي اجتماعي اشاره کرد و گفت: در مورد کشف آسيب‌هاي اجتماعي، چه زودهنگام و چه ديرهنگام، بايد گفت که اين يکي از مأموريت‌هايي است که به واسطه‌ «نظام مراقبت اجتماعي دانش‌آموزان (نماد)» با تمرکز ويژه‌تري بر عهده‌ مدرسه گذاشته شده است. البته نه فقط مدرسه و نه فقط نظام آموزش‌وپرورش؛ بلکه چندين دستگاه عضو ائتلاف نماد موظف‌اند کمک کنند، مانند؛ بهزيستي، کميته امداد، وزارت بهداشت، قوه قضاييه، نيروي انتظامي و مجموعه‌ دستگاه‌هاي مختلفي که مي‌توانند خدماتي را به دانش‌آموزان ارائه دهند.

وي تاکيد کرد: نکته‌ اصلي اين است که اگر دانش‌آموزي به هر دليلي دچار آسيب‌هاي اجتماعي شده باشد، همه‌ اوليا وظيفه دارند؛ نه فقط پدر و مادر، بلکه معلم، مدير، مربي، مشاور، گروه همسال و همکلاسي که مراقب همديگر باشيم. مدرسه، هم در کشف آسيب و هم در رسيدگي، با استفاده از سازوکارهايي که در اختيار دارد، حتما مي‌تواند نقش موثري ايفا کند.

کمبود حدود ?? هزار مشاور در مدارس

حسين‌زاده ملکي با بيان اينکه در حوزه‌ مشاوران، حدود ?? هزار مشاور در کل کشور داريم، گفت: دست‌کم حدود ?? هزار مشاور کمبود داريم. يعني بايد نزديک به دو برابر نيروي فعلي وجود داشته باشد. اما چرا اين اتفاق نيفتاده است؟ زيرا نيروي واجد شرايط و شايسته کافي نداريم يا رديف بودجه و استخدامي براي آن فراهم نشده است. طبيعتا تربيت نيرو و مشاور زمان‌بر است و هزينه دارد. کشور در زمينه‌ مشاور، کشور فقيري نيست، مجلس هم از اين مسئله آگاه است، اما در نهايت بايد امکان استخدام فراهم شود، چون اين ظرفيت بسيار حساس و کليدي است.

طبق برنامه‌ قانون هفتم توسعه بايد به ازاي هر ??? دانش‌آموز، يک مربي پرورشي وجود داشته باشد

وي ادامه داد: در کنار اين بحث، موضوع مربي پرورشي هم مطرح است. شايد نزديک به نيمي از مدارس ما اصلا مربي پرورشي متخصص و آموزش‌ديده ندارند. البته در دو، سه سال اخير اتفاق خوبي افتاده و تعداد مربيان سال‌به‌سال در حال افزايش است. طبق برنامه‌ قانون هفتم توسعه مقرر شده است که به ازاي هر ??? دانش‌آموز، يک مربي پرورشي وجود داشته باشد. در ابتدا اين نسبت براي مدارس بالاي ??? دانش‌آموز بود؛ يعني به ازاي هر ??? دانش‌آموز، يک مربي پرورشي وجود داشت. طبيعي است که بسياري از مدارس عملا بدون مربي بودند. خوشبختانه در يکي، دو سال اخير اقدامات خوبي در حوزه‌ جذب مربي انجام شده و اين نسبت از ??? به حدود ??? دانش‌آموز براي هر مربي رسيده است.

معاون پرورشي و فرهنگي وزارت آموزش و پرورش اظهار کرد: اين تعداد به اين معنا نيست که واقعا هر ??? دانش‌آموز مربي پرورشي دارند؛ چراکه اين عدد ميانگين است و ممکن است در برخي مناطق تفاوت داشته باشد. هدف نهايي ما رسيدن به نسبت ? به ??? است. بنابراين، کمبود نيرو يک مسئله‌ کليدي و اساسي است.

حسين‌زاده ملکي ادامه داد: وجود کمبودها، ما سعي مي‌کنيم با مدل‌هاي مختلف، اولويت‌بندي انجام دهيم تا دانش‌آموزاني که در معرض آسيب‌هاي اجتماعي بيشتري هستند، زودتر مورد رسيدگي قرار گيرند.

غربالگري حدود ? ميليون دانش‌آموز در سال تحصيلي گذشته

وي تصريح کرد: در بحث کشف وضعيت آسيب‌هاي اجتماعي و روان‌شناختي، بعد از اتفاقاتي که افتاد، سال گذشته دکتر کاظمي که سکاندار وزارت آموزش‌وپرورش هستند و دغدغه‌ جدي در اين زمينه داشتند. دولت نيز نسبت به اين موضوع در آموزش‌وپرورش حساس بود. در مرحله‌ غربالگري، حدود هشت ميليون دانش‌آموز در سال تحصيلي گذشته از نظر آسيب‌هاي روان‌شناختي مورد بررسي قرار گرفتند. از ميان اين هشت ميليون نفر، مشخص شد تعدادي نياز فوري به رسيدگي دارند؛ حدود ??? هزار دانش‌آموز درون مدرسه مورد مداخله و رسيدگي قرار گرفتند و خدمات لازم را دريافت کردند. از اين تعداد، حدود ??? هزار نفر به مراکز تخصصي مشاوره ارجاع شدند و خدمات تخصصي گرفتند. در مرحله‌ بعد نيز حدود ?? هزار دانش‌آموز به دستگاه‌هاي حمايتي مختلف مانند؛ بهزيستي و کميته امداد و... معرفي و ارجاع داده شدند.

معاون پرورشي و فرهنگي وزارت آموزش و پرورش با بيان اينکه نکته‌ مهم اينجاست که ما اين دانش‌آموزان را پس از ارجاع رها نکرديم، گفت: از طريق «مديريت موردي» که در مناطق طراحي کرده‌ايم، رسيدگي‌ها در سه مرحله پيگيري شده‌اند. طبق آخرين آمار، حدود ???? نفر از آن‌ها هنوز در حال درمان هستند؛ حدود ???? نفر درمان‌شان تکميل شده و حدود ?? هزار نفر پرونده‌شان به‌طور کامل بسته شده است. بنابراين «نماد» و مراقبت‌هاي اجتماعي، با وجود همه‌ کمبودها، با قدرت در حال اجرا است.

غربالگري حدود ?? ميليون دانش‌آموز در سال تحصيلي جديد

وي با بيان اينکه در سال تحصيلي جديد، حدود ?? ميليون دانش‌آموز غربالگري شده‌اند، گفت: چتر پايش و مراقبت اجتماعي گسترده‌تر از قبل شده است. اين پوشش به بيش از ?? درصد دانش‌آموزان رسيده و عملا به عدد صد درصد نزديک شده‌ايم.

حسين‌زاده ملکي با بيان اينکه ??? هزار دانش‌آموز در مدرسه، مورد رسيدگي قرار داده‌ شده‌اند، گفت: حتما اين عدد با رقم مقطوع فاصله دارد؛ چون دانش‌آموزاني که نيازمند رسيدگي هستند، به دلايل مختلف ممکن است بيشتر از اين عدد باشند. از اين ??? هزار نفر، حدود ??? هزار نفر به مراکز مشاوره ما ارجاع شدند؛ حدود ?? هزار عدد و پرونده ارجاع شده و بعد هم پيگيري شد. يعني موضوع بسيار مهم است و حتي در مواردي به اقدامات اثربخش ختم شده است.

وي ادامه داد: خطي داريم به نام خط ???? که معتقديم بايد شماره‌اي ساده‌تر، سه‌رقمي و روان‌تر براي دانش‌آموزان تعريف شود. در اين زمينه مکاتبه‌هايي هم با وزارت ارتباطات داريم.

معاون پرورشي و فرهنگي وزير آموزش و پرورش تصريح کرد: بحث پيشگيري نيز مفصل است و بايد جداگانه درباره آن صحبت شود. يک سطحش در آگاهي‌بخشي اتفاق مي‌افتد. يک سطح ديگر، اقدام است؛ که در طرح «نماد» هم به آن پرداخته شده و سطح قابل توجهي است. البته سطحي فراتر از طرح نماد هم وجود دارد که به کل نظام تعليم و تربيت برمي‌گردد.

وي اظهار کرد: ما از يک مقطعي به بعد، پنجشنبه‌ها را تعطيل آموزشي کرديم و بار برنامه آموزشي به پنج روز ديگر منتقل شد. از طرفي تعطيلي‌هاي مختلفي هم؛ به‌خاطر آلودگي هوا، سرما، گرما، برف و دلايل ديگر داريم. در همين سال تحصيلي اخير ديديم که تعداد زيادي از روزهاي آموزشي تعطيل بود. چه اتفاقي مي‌افتد؟ وقتي ساعات درسي کم مي‌شود، معلم مجبور است فقط تلاش کند درس‌ها را برساند تا دانش‌آموز براي امتحان آماده شود. اولين چيزي که در اين شرايط حذف مي‌شود، فعاليت‌هاي پرورشي است. فرصتي براي مربي پرورشي باقي نمي‌ماند. قبلا هم گفتم که تعداد زيادي از مدارس اصلا مربي پرورشي ندارند. آن‌هايي هم که دارند، بسياري‌شان براي اين حوزه آموزش نديده‌اند و به دليل کمبود نيرو از حوزه‌هاي ديگر آمده‌اند.

حسين‌زاده ملکي ادامه داد: تعداد محدودي از مربيان پرورشي که هم آموزش ديده‌اند، هم دغدغه دارند و هم کاربلد هستند، وقتي با آن‌ها صحبت مي‌کنيم مي‌گويند؛ «من فقط دو زنگ تفريح دارم.» طبيعي است که در اين شرايط، بار سنگين آموزش و کمبود زمان باعث مي‌شود حتي معلم هم نتواند بخشي از وظايف تربيتي خود را انجام دهد. موضوعات زيرساختي مهم‌اند، اما اين دليل نمي‌شود فرصت‌هايي را که براي پيشگيري از آسيب‌ها داريم، دست‌کم بگيريم يا قدر ندانيم.

وي افزود: نکته اول اين است که در نظام تعليم و تربيت، و همه نظامات مکمل آن، بخش مهمي از اين مسئوليت بر عهده آموزش‌وپرورش است و بخش مهم‌تر، شايد در خانواده و ساير مجموعه‌هاي فرهنگي و تربيتي کشور قرار دارد. در کلاس‌هاي درس، بسياري از مهارت‌هاي زندگي، يا به تعبير بهتر، مهارت‌هاي خوشبختي، آموزش داده مي‌شود، اما فرصت تمرين اين مهارت‌ها به دانش‌آموزان داده نمي‌شود.

معاون پرورشي و فرهنگي وزير آموزش و پرورش ادامه داد: دلايل اين مسئله متعدد است؛ از نبود وقت کافي براي فعاليت‌هاي پرورشي در برنامه درسي ملي گرفته، تا غلبه کنکور و آموزش حافظه‌محور که نظام آموزشي ما را تحت تاثير قرار داده است. به‌عنوان مثال؛ درباره «صبر»؛ دانش‌آموز ممکن است ساعت‌ها درباره صبر شنيده باشد، حتي بتواند نيم ساعت درباره آن صحبت کند، اما تمرين نکرده است. تمرين کجاست؟ تمرين در فعاليت‌هاي دانش‌آموزي است.

تعريف نقش دادن به دانش‌آموزان در دوره جديد پرورشي

حسين‌زاده ملکي با بيان اينکه در دوره جديد، يکي از اولويت‌هاي پرورشي را «نقش دادن به دانش‌آموزان» تعريف کرده‌ايم، گفت: معتقديم بايد به دانش‌آموز ميدان داد. اگر مشارکت اجتماعي دانش‌آموزان افزايش پيدا کند، بسياري از مسائل فرهنگي و اجتماعي نه‌فقط در آينده، بلکه امروز حل مي‌شود؛ چون نوجوان قدرت اثرگذاري ويژه‌اي دارد.

وي به طرح نقشينه اشاره کرد و افزود: طرحي را شروع کرديم به نام «نقشينه» که در مرحله اول، از دانش‌آموزان خواستيم براي پذيرش مسئوليت اعلام آمادگي کنند. جالب است که از حدود ?? ميليون دانش‌آموز، نزديک به ? ميليون نفر اعلام آمادگي کردند. در مراحل بعد، سازماندهي تشکل‌ها انجام شد و درصد قابل توجهي از آن‌ها مسئوليت گرفتند. البته بخش زيادي هم به دليل محدوديت زمان و ظرفيت مدرسه، فرصت نقش‌آفريني پيدا نکردند.

تهيه دو بسته «ايرانمون»

حسين‌زاده ملکي ادامه داد: اکنون دو بسته مفصل «ايرانمون» را در سال تحصيلي فعلي آماده کرده‌ايم و يک ويژه‌نامه و يک کتاب، مجله ويژه مربيان و معلمان هم تهيه شده که هم در فضاي مجازي و هم به‌صورت ميداني در اختيار قرار گرفته است. بر اساس منطق گفت‌وگو، الگوي گفت‌وگو با دانش‌آموزان را هم توضيح داده‌ايم. اما اينکه بگوييم چقدر فراگيري دارد، واقعيت اين است که به دلايل مختلف، از جمله کمبودها، فراگيري کامل ندارد.

وي تاکيد کرد: نکته بسيار مهم اين است که وقتي درباره آسيب‌هاي اجتماعي صحبت مي‌کنيم، بايد دو سر طيف را ببينيم، وگرنه دچار خطاي محاسبه مي‌شويم. در ايامي که حوادث ???? اتفاق افتاد، بخش زيادي از نوجواناني که گرفتار اين ماجرا شدند و حتي بازداشت شدند، دانش‌آموز نبودند. طبق برخي آمارها، اکثريت آن‌ها زير ?? سال بودند، اما از فضاي مدرسه فاصله گرفته بودند.

معاون پرورشي و فرهنگي وزير آموزش و پرورش گفت: با اين حال، آموزش‌وپرورش خدمات مشاوره ويژه‌اي براي اين افراد در نظر گرفت. مشاوران ما با همکاري دادگستري، قوه قضائيه و نيروي انتظامي وارد عمل شدند و خدمات حمايتي و مشاوره‌اي ارائه دادند که نتايج قابل توجهي هم داشت.

فضاي مدرسه، همچنان يک فضاي امن است

حسين‌زاده ملکي در برنامه تلويزيوني «پرسشگر» تأکيد کرد: فضاي مدرسه، با همه کاستي‌هايش، همچنان يک فضاي امن است. در همان ايام، از ميان فرهنگيان نيز تعداد بسيار محدودي، کمتر از انگشتان دو دست، درگير پرونده‌هايي شدند که عمدتا آزاد شدند، مگر موارد خاص که ناظر به جرم مشخصي بود.
مهر
انتهاي پيام/م