خبرگزاری زنان ایران

فاطمه(س) و مرز ميان حق الهي و قدرت سياسي

دو محور فدک و شهادت زهرا(س) نه رخدادهايي منفرد، بلکه نشانه‌هايي از يک منازعه معرفتي و سياسي‌اند که بنيان عدالت و ولايت را در آغاز خلافت به چالش کشيدند.

نسخه چاپی

1404/09/17 - 08:24

تاریخ و ساعت خبر:

150409

کد خبر:

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - گلستان - نجمه صالحي ، استاد حوزه ودانشگاه در تحليل تاريخيِ رويدادهاي پس از شهادت پيامبر(ص)، دو رخداد بيش از ديگر وقايع در تبيين موقعيت اجتماعي و سياسي حضرت فاطمه(س) نقش تعيين‌کننده دارد: مسئله‌ي فدک و شهادت آن حضرت. بررسي هم‌زمان اين دو محور، نه صرفاً به عنوان وقايع منفرد، بلکه به عنوان نشانه‌هايي از يک منازعه‌ي معرفتي، ما را به فهمي عميق‌تر از وضعيت امت اسلامي در آغاز خلافت مي‌رساند.
مطابق گزاره‌هاي تاريخي، فدک تنها يک ملک زراعي نبود، بلکه تجسمي از مرز ميان «حق الهي» و «قدرت سياسي» بود. حضرت فاطمه(س) در خطبه‌ي فدکيه، با استناد به قرآن و سنت نبوي، از مالکيت مشروع خود دفاع کرد، اما هدف اصلي او بازگرداندن اعتبار عدالت و پيوند آن با ولايت بود. به تعبيري فاطمه(س) در اين خطبه از «حق اقتصادي» به عنوان ابزاري براي آشکارسازي «انحراف سياسي» بهره گرفت. از اين زاويه، فدک نه دعوايي شخصي، بلکه گفتماني درباره‌ي مشروعيت قدرت پس از پيامبر است.
افزون بر منابع شيعي با تأمل در منابع معتبر غير اماميه نيز نشانه‌هاي آشکاري از فشار جسمي و رواني بر دختر پيامبر(ص) وجود دارد. منابعي چون الامامة و السياسة ابن‌قتيبه، الطبقات الکبري ابن‌سعد، و انساب‌الاشراف بلاذري، تصريح کرده‌اند که حضرت زهرا(س) پس از حادثه‌ي هجوم به خانه و مصادره‌ي فدک، بيمار شد و اندکي بعد از دنيا رفت و تا آخرين روز از خليفه و همراهان او ناخشنود بود.
توجه به اين همگرايي روايي در منابع فريقين نشان مي‌دهد که شهادت فاطمه(س) صرفاً تفسير اماميه از يک حادثه نيست، بلکه حقيقتي تاريخي با پشتوانه‌ي روايي مشترک است. به ديگر سخن، منابع اسلامي بر مظلوميت فاطمه(س) دلالت دارد، هرچند در زبان مورخان اهل سنت غالباً متفاوت بازخواني شده است.
از ترکيب اين دو محورِ فدک و شهادت زهرا(س) مي‌توان چنين نتيجه گرفت که او در بستر تاريخ، نماد «حق‌خواهي و دفاع از ولايت» است. او نه در پي بازپس‌گيري زمين، بلکه در جست‌وجوي احياي معيارهاي الهي در ساختار قدرت بود؛ هنگامي که آن معيارها از صحنه‌ي خلافت حذف شد، شهادت او به سندي زنده از اعتراض در برابر انحراف سياسي تبديل شد.
بازخواني فدک و شهادت فاطمه(س) تنها بازگشت به رخداد گذشته و صفحات تاريخ نيست، بلکه مواجهه‌اي انتقادي با امروز ماست.
و امروزه پرسش اصلي اين است: اگر فاطمه(س) معيار حق و عدالت در تاريخ شد، معيار ما در داوري‌هاي سياسي و ديني امروز چيست؟ و چه بسا احياي انديشه‌ي فاطمي، از همين پرسش، آغاز شود.
انتهاي پيام /*

لینک کوتاه: http://zanannews.ir/150409

بازگشت به ابتدای صفحه