خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - معصومه کوشکستانی- در هیاهوی زندگی مدرن، زنان خانه‌دار هم چنان نقشی حیاتی در حفظ بنیان خانواده و سلامت اجتماعی ایفا می‌ کنند؛ نقشی که اغلب در سایه قرار گرفته و کمتر مورد توجه، حمایت یا قدردانی قرار می ‌گیرد. آنان نه تنها مسئول مدیریت امور روزمره خانه هستند، بلکه در تربیت نسل آینده، مراقبت از سالمندان، حفظ آرامش روانی خانواده و حتی مشارکت غیر رسمی در اقتصاد خانوار نقش دارند. با این حال، جایگاه اجتماعی و حقوقی آنان هم چنان با چالش ‌های جدی مواجه است.
مادران خانه‌دار در بسیاری از جوامع، به ‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، با نوعی بی‌ عدالتی ساختاری روبه‌رو هستند. کار آنان نه در آمارهای رسمی اقتصادی ثبت می ‌شود، نه در نظام‌ های بیمه و بازنشستگی لحاظ می ‌گردد، و نه در سیاست‌ گذاری‌ های کلان مورد توجه قرار می ‌گیرد. این نادیده‌ انگاری، منجر به تضعیف جایگاه اجتماعی آنان و افزایش آسیب ‌پذیری‌شان در برابر فقر، خشونت خانگی، طلاق و بیماری‌ های روانی می ‌شود.
از سوی دیگر، نگاه فرهنگی رایج نیز گاه زنان خانه‌دار را با برچسب‌ هایی چون غیرفعال، وابسته یا فاقد مشارکت اجتماعی توصیف می‌ کند؛ نگاهی که نه ‌تنها نادرست، بلکه تبعیض ‌آمیز و تحقیر کننده است. این نگرش‌ ها، مانع از شکل‌گیری سیاست ‌های حمایتی و مانع از رشد اعتماد به نفس زنان خانه‌دار می ‌شود.

قهرمانان خاموش اقتصاد
اگر چه زنان خانه‌دار درآمد مستقیمی ندارند، اما فعالیت‌ های آنان ارزش اقتصادی قابل توجهی دارد. مطالعات نشان داده‌اند که اگر کار خانگی به‌ عنوان شغل رسمی در نظر گرفته شود، سهم آن در تولید ناخالص داخلی برخی کشورها تا ۳۰ درصد قابل برآورد است. مدیریت بودجه خانوار، پخت ‌و پز، نظافت، مراقبت از کودکان و سالمندان، آموزش غیر رسمی، و حتی تولید خانگی، همگی فعالیت ‌هایی هستند که در صورت واگذاری به بازار، هزینه‌ های سنگینی به خانواده و دولت تحمیل می ‌کنند.
با این حال، نبود ساز و کارهای رسمی برای ثبت و ارزش‌ گذاری این فعالیت ‌ها، موجب شده زنان خانه‌دار از بسیاری حقوق اقتصادی و اجتماعی محروم بمانند؛ از جمله بیمه، بازنشستگی، دسترسی به خدمات حمایتی، و مشارکت در تصمیم‌گیری ‌های اقتصادی. حال سوال این است، چرا زنان خانه‌دار نادیده گرفته می ‌شوند؟

بی ‌دستمزد، بی ‌سند، بی ‌صدا
کار خانه‌داری در ایران و بسیاری کشورها به ‌عنوان شغل شناخته نمی ‌شود چرا که در فرهنگ‌های ایرانی، خانه‌داری وظیفه طبیعی زن تلقی می‌ شود، نه انتخاب یا تخصص. این نگاه باعث می ‌شود زحمات زنان خانه‌دار وظیفه شمرده بشود، نه کار یا مشارکت اجتماعی. چرا که در سیاست‌گذاری‌ ها و برنامه‌ های توسعه، بیشتر تمرکز روی زنان شاغل، کارآفرین یا تحصیل‌کرده‌ است و زنان خانه‌دار به‌ عنوان عضو غیرفعال دیده می ‌شوند، بنابراین در آمارهای رسمی اقتصادی، بیمه، بازنشستگی یا سیاست ‌گذاری‌ها جایی ندارد.
نادیده ‌گرفتن زنان خانه‌دار نه ‌تنها تبعات اقتصادی، بلکه پیامدهای روانی و اجتماعی عمیقی نیز به‌ دنبال دارد. احساس بی ‌ارزشی، انزوا، افسردگی، اضطراب، و کاهش عزت‌ نفس از جمله مشکلات رایجی هستند که بسیاری از زنان خانه‌دار تجربه می ‌کنند. این مشکلات، در نبود حمایت‌ های روانی و اجتماعی، می‌ تواند به بحران‌ های خانوادگی و اجتماعی منجر شود.
هم چنین، نبود فرصت ‌های آموزشی، فرهنگی و مشارکتی برای زنان خانه‌دار، آنان را از رشد فردی و اجتماعی باز می ‌دارد و شکاف جنسیتی را در جامعه تعمیق می‌ کند. در واقع، به رسمیت شناختن زنان خانه‌دار به‌ عنوان نیروی موثر اجتماعی، می ‌تواند ساختارهای سنتی قدرت در خانواده و جامعه را به چالش بکشد. از این روی، برخی نهادها ممکن است از این تغییر واهمه داشته باشند.

ستون ‌هایی که بی ‌صدا فرو می ‌ریزند
برای بهبود وضعیت زنان خانه‌دار، مجموعه‌ ای از اقدامات چون: ارزش ‌گذاری رسمی کار خانگی، ایجاد نظام بیمه و بازنشستگی ویژه به‌ خصوص در دوران سالمندی یا پس از طلاق، تغییر نگرش فرهنگی و برجسته‌ سازی نقش آنان در توسعه اجتماعی، افزایش دسترسی به آموزش و مشارکت اجتماعی از طریق مراکز محلی، رسانه‌ ها و فضای مجازی؛ و حمایت روانی و مشاوره ‌ای با تمرکز بر سلامت روان، عزت‌ نفس و توانمند سازی فردی ضروری است.
سید حسن موسوی چلک، رییس انجمن مددکاران اجتماعی ایران، در گفتگویی با ایسنا به مناسبت روز جهانی زنان خانه‌دار در آبان ماه سال جاری، تاکید کرده که قوانین موجود در کشور بر اساس دریافت دستمزد طراحی شده‌اند و زنان خانه‌دار چون درآمدی ندارند، از بسیاری حمایت‌ها محروم‌ هستند. هم چنین در گزارش روزنامه شرق که به تجربه زیسته زنان خانه‌دار و نبود بیمه و حمایت ‌های اجتماعی پرداخته است، آمده: خانه‌داری تنها شغلی‌ است که هیچ مرخصی، سنوات، عیدی یا تعطیلی ندارد. زنان خانه‌دار را می ‌توان مهندسان داخلی و خانگی نامید.
در نهایت باید گفت، زنان خانه‌دار، ستون‌ های بی‌ صدای جامعه‌ هستند؛ آنان که بی‌ وقفه می‌ کوشند تا خانواده‌ای سالم، فرزندی تربیت ‌یافته و جامعه‌ ای متعادل شکل گیرد. وقت آن رسیده که نگاهمان را تغییر دهیم، سیاست ‌ها را اصلاح کنیم، و با احترام، حمایت و آگاهی، جایگاه واقعی آنان را باز شناسیم. زیرا جامعه ‌ای که زنان خانه‌دارش را نادیده می‌ گیرد، در حقیقت ستون ‌های خودش را سست کرده است.