خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - در دنياي امروز که دسترسي کودکان و نوجوانان به فضاي مجازي و رسانه‌هاي ديجيتال بي‌وقفه است، مدارس نقش کليدي در پيشگيري از اعتياد رسانه‌اي دارند. کارشناسان معتقدند آموزش مهارت‌هاي رسانه‌اي، تقويت تفکر انتقادي و ايجاد آگاهي درباره خطرات مصرف بي‌رويه فضاي مجازي مي‌تواند نوجوانان را در برابر آسيب‌هاي احتمالي مقاوم سازد.
خبرنگار ما، حديث محمدي از شيراز، در گفت‌وگو با سميه حق‌طلبي، معلم، عضو هيئت علمي دانشگاه آزاد اسلامي و مدرس سواد رسانه، به بررسي ابعاد مختلف اعتياد رسانه‌اي و نقش مدارس در پيشگيري از آن پرداخته است.
اين مدرس سواد رسانه در تشريح مفهوم اعتياد رسانه‌اي گفت: اعتياد رسانه‌اي به استفاده بي‌رويه و کنترل‌نشده از رسانه‌هاي ديجيتال و فضاي مجازي اطلاق مي‌شود که مي‌تواند آسيب‌هاي جسمي و رواني متعددي به همراه داشته باشد. وي اختلالات خواب، کاهش تمرکز، افت توانايي‌هاي اجتماعي و ارتباطي، افسردگي، اضطراب و حتي ناتواني در برقراري روابط واقعي را از جمله پيامدهاي اين نوع اعتياد دانست و افزود: مصرف بيش از حد محتواي ديجيتال، خلاقيت و توانايي حل مسئله را نيز کاهش مي‌دهد.
حق‌طلبي در ادامه با اشاره به آسيب‌پذيري بيشتر نوجوانان نسبت به ساير گروه‌هاي سني اظهار کرد: نوجوانان به دليل شرايط خاص دوران رشد، تمايل بيشتري به جلب توجه و تأثيرگذاري دارند و همين مسئله آن‌ها را بيشتر در معرض جذب محتواي رسانه‌اي قرار مي‌دهد. نياز به پذيرش اجتماعي و کشف هويت نيز سبب مي‌شود استفاده از شبکه‌هاي اجتماعي و فضاي مجازي در اين دوره افزايش يابد؛ موضوعي که خطر بروز رفتارهاي اعتيادآور را تشديد مي‌کند.
وي درباره نقش معلمان در آگاه‌سازي دانش‌آموزان نسبت به خطرات فضاي مجازي چنين گفت: معلمان نقش بسيار مهمي در اين زمينه دارند و مي‌توانند با ارائه اطلاعات دقيق و علمي درباره استفاده سالم از فضاي مجازي، دانش‌آموزان را با پيامدهاي اعتياد رسانه‌اي آشنا کنند. همچنين ايجاد فضاي گفت‌وگو و تبادل نظر در کلاس‌ها به دانش‌آموزان کمک مي‌کند پرسش‌ها و نگراني‌هاي خود را بدون ترس مطرح کنند.
اين عضو هيئت علمي دانشگاه آزاد اسلامي با اشاره به راهکارهاي آموزشي مدارس بيان کرد: برگزاري کارگاه‌هاي آموزشي، جلسات مشاوره و برنامه‌هاي ويژه براي ترويج استفاده مسئولانه از شبکه‌هاي اجتماعي از جمله اقدامات مؤثر مدارس است. استفاده از منابع آنلاين معتبر براي آموزش مفاهيمي مانند حريم خصوصي، خطرات اعتياد و شيوه‌هاي صحيح تعامل در فضاي ديجيتال نيز مي‌تواند نقش مهمي در ارتقاي آگاهي دانش‌آموزان داشته باشد.
حق‌طلبي در بخش ديگري از اين گفت‌وگو، تقويت تفکر انتقادي را يکي از ضرورت‌هاي آموزش رسانه‌اي دانست و گفت: دانش‌آموزان بايد ياد بگيرند محتواي ديجيتال را به‌صورت منطقي و تحليلي بررسي کنند. معلمان مي‌توانند با طراحي فعاليت‌هايي مانند مقايسه منابع مختلف و تحليل درستي يا نادرستي اطلاعات، مهارت تفکر انتقادي را در دانش‌آموزان تقويت کنند.
وي با تأکيد بر اينکه آموزش‌هاي نظري به‌تنهايي کافي نيست، تصريح کرد: کلاس‌هاي مهارت زندگي و سواد رسانه‌اي بسيار مفيد هستند، اما لازم است برنامه‌هاي عملي نيز در کنار آن‌ها اجرا شود. تمرين‌هاي عملي، پروژه‌هاي گروهي و حتي استفاده کنترل‌شده از فناوري، به دانش‌آموزان کمک مي‌کند مهارت‌هاي آموخته‌شده را در موقعيت‌هاي واقعي به کار بگيرند.
اين مدرس سواد رسانه درباره نقش خانواده‌ها نيز گفت: والدين نقش تعيين‌کننده‌اي در پيشگيري از اعتياد رسانه‌اي دارند. آگاهي از رفتارهاي آنلاين فرزندان و تشويق آن‌ها به استفاده سالم از فناوري، از جمله وظايف مهم والدين است. همکاري مستمر ميان والدين و مدرسه از طريق جلسات مشترک و ارائه منابع آموزشي مي‌تواند اين روند پيشگيرانه را تقويت کند.
حق‌طلبي با اشاره به اهميت گفت‌وگوي صادقانه با دانش‌آموزان اظهار کرد: براي تشويق نوجوانان به صحبت درباره رفتار آنلاين خود، بايد فضايي امن و بدون قضاوت فراهم شود. گوش دادن فعال و پرهيز از سرزنش از سوي والدين و معلمان باعث مي‌شود دانش‌آموزان احساس کنند گفت‌وگو درباره رفتار آنلاين نه‌تنها مهم است، بلکه مي‌تواند راهي براي حل مشکلات آن‌ها باشد.
در ادامه اين گفت‌وگو، سميه حق‌طلبي، معلم، عضو هيئت علمي دانشگاه آزاد اسلامي و مدرس سواد رسانه، با اشاره به نشانه‌هاي وابستگي بيش از حد دانش‌آموزان به فضاي ديجيتال گفت: کاهش علاقه به فعاليت‌هاي خارج از فضاي مجازي، کم‌خوابي يا بروز مشکلات خواب، افت تمرکز در کلاس درس و تغييرات محسوس در رفتارهاي اجتماعي از مهم‌ترين علائم وابستگي ديجيتال در دانش‌آموزان است. وي افزايش احساس تنهايي يا اضطراب هنگام قطع دسترسي به اينترنت را نيز از ديگر نشانه‌ها برشمرد و افزود: اگر دانش‌آموزي به‌طور مداوم زمان زيادي را صرف شبکه‌هاي اجتماعي يا بازي‌هاي آنلاين کند، مي‌توان اين موضوع را به‌عنوان هشداري جدي در نظر گرفت.
اين مدرس سواد رسانه در پاسخ به تفاوت‌هاي جنسيتي در آسيب‌پذيري نسبت به اعتياد رسانه‌اي اظهار کرد: تحقيقات نشان مي‌دهد دختران بيشتر در معرض آسيب‌هاي رواني فضاي مجازي قرار دارند؛ آسيب‌هايي مانند اضطراب و افسردگي که اغلب ناشي از مقايسه‌هاي اجتماعي است. در مقابل، پسران معمولاً بيشتر به بازي‌هاي آنلاين يا محتواي خشونت‌آميز گرايش پيدا مي‌کنند. به گفته وي، اين تفاوت‌ها ريشه در شرايط اجتماعي و فرهنگي جوامع دارد و بايد در برنامه‌ريزي‌هاي آموزشي مورد توجه قرار گيرد.
حق‌طلبي با تأکيد بر نقش فعاليت‌هاي گروهي و ورزشي در مدارس بيان کرد: فعاليت‌هاي جمعي و ورزشي مي‌توانند جايگزيني سالم براي استفاده افراطي از رسانه‌ها باشند. اين فعاليت‌ها علاوه بر ارتقاي سلامت جسماني، مهارت‌هاي اجتماعي، اعتماد به نفس و روحيه همکاري را در دانش‌آموزان تقويت مي‌کنند و باعث مي‌شوند آن‌ها توجه بيشتري به دنياي واقعي و ارتباطات حضوري داشته باشند.
وي در ادامه به ضرورت توانمندسازي معلمان اشاره کرد و گفت: معلمان بايد دوره‌هاي آموزشي تخصصي براي شناسايي نشانه‌هاي اعتياد رسانه‌اي و رفتارهاي پرخطر ديجيتال بگذرانند. اين آموزش‌ها مي‌تواند شامل تکنيک‌هاي مشاهده و ارزيابي رفتار دانش‌آموزان، آشنايي با ابزارهاي آنلاين رصد وضعيت و نحوه ارائه حمايت‌هاي مؤثر به دانش‌آموزان در معرض خطر باشد.
اين عضو هيئت علمي دانشگاه آزاد اسلامي درباره برنامه‌هاي حمايتي مدارس براي دانش‌آموزان آسيب‌پذير اظهار کرد: مشاوره‌هاي روان‌شناختي، تشکيل گروه‌هاي حمايتي براي دانش‌آموزان داراي مشکلات مشابه و فراهم کردن منابع آموزشي براي ارتقاي مهارت‌هاي زندگي و استفاده مسئولانه از فناوري، از جمله اقدامات حمايتي مؤثر است. وي افزود: همکاري نزديک مدارس با والدين اين امکان را فراهم مي‌کند که برنامه‌هاي پيشگيرانه و حمايتي متناسب با نياز هر دانش‌آموز طراحي شود.
حق‌طلبي نقش بازي‌هاي آموزشي و محتواي تعاملي مثبت را نيز مورد تأکيد قرار داد و گفت: بازي‌هاي آموزشي و محتواهاي تعاملي مي‌توانند ابزارهايي جذاب و مفيد براي انتقال مفاهيم مثبت باشند. اين نوع محتواها ضمن بهره‌گيري از فضاي ديجيتال، به تقويت مهارت‌هايي مانند تفکر انتقادي، حل مسئله و همکاري گروهي کمک مي‌کنند و مي‌توانند به ايجاد تعادل در مصرف رسانه‌اي دانش‌آموزان منجر شوند.
وي در پايان، سه توصيه عملي براي مدارس و والدين ارائه کرد و گفت: نخست، زمان استفاده از رسانه‌ها بايد به‌صورت مشخص و هدفمند محدود شود و در کنار آن فعاليت‌هايي مانند ورزش و هنر تقويت گردد. دوم، آموزش مهارت‌هاي زندگي و سواد رسانه‌اي، از جمله آگاهي نسبت به حريم خصوصي و خطرات آنلاين، بايد به‌صورت مستمر در دستور کار مدارس و خانواده‌ها قرار گيرد. سوم، ايجاد فرصت‌هاي متنوع براي فعاليت‌هاي خارج از فضاي ديجيتال ضروري است تا دانش‌آموزان بتوانند ارتباطات واقعي و مهارت‌هاي اجتماعي خود را تقويت کنند.
انتهاي پيام/*