خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - معصومه کوشکستانی- در دنیای امروز که فناوری به سرعت در حال تحول است، حضور موثر زنان در این عرصه نه ‌تنها یک ضرورت اجتماعی بلکه یک مزیت رقابتی برای جوامع محسوب می ‌شود، از توسعه اپلیکیشن ‌های هوشمند گرفته تا راه‌ اندازی استارتاپ‌ های دانش ‌بنیان. با این که زنان در حال ایفای نقشی کلیدی در شکل ‌دهی آینده دیجیتال هستند اما مسیر پیشرفت آنان با چالش ‌هایی همراه است که مهم ترین چالش ها عبارت است از: کمبود الگوهای زن موفق در فناوری، تبعیض ‌های جنسیتی در محیط ‌های کاری، دسترسی محدود به منابع مالی و سرمایه ‌گذاری، و نبود آموزش ‌های تخصصی و مهارت‌محور برای دختران در مدارس و دانشگاه ‌ها.
از این روی، برای افزایش بیشتر مشارکت زنان در فناوری، کارشناسان و نهادهای علمی پیشنهادهایی چون: ایجاد شبکه‌ های حمایتی و منتورینگ برای زنان کارآفرین، تسهیل دسترسی به سرمایه‌گذاری ‌های خطرپذیر برای استارتاپ ‌های زنان، برگزاری دوره ‌های آموزشی تخصصی در حوزه‌ های فناوری اطلاعات، هوش مصنوعی و بلاک ‌چین، و ترویج فرهنگ کارآفرینی در مدارس دخترانه و دانشگاه ‌ها را ارائه داده‌اند.

آمار و روندهای جهانی
در دهه‌ های اخیر، فناوری به عنوان نیروی محرکه تحول اقتصادی و اجتماعی شناخته شده است. با این حال، نقش زنان در این عرصه هم چنان با چالش ‌های ساختاری و فرهنگی مواجه است. در حالی که زنان نیمی از جمعیت جهان را تشکیل می ‌دهند، سهم آنان در تولید، توسعه و مدیریت فناوری هنوز به سطح مطلوب نرسیده است.
بر اساس گزارش سال 2023 مؤسسه دیده‌بان جهانی کارآفرینی، نرخ فعالیت استارتاپی زنان در دو دهه اخیر رشد چشمگیری داشته و در برخی کشورها مانند فرانسه و هلند، از هر 10 زن، یک نفر کسب‌ و کار فناورانه راه‌اندازی کرده است. این آمار نشان ‌دهنده افزایش علاقه و مشارکت زنان در حوزه ‌های نوآوری و فناوری است.
در ایران نیز زنان در حوزه فناوری و نوآوری پیشرفت ‌هایی داشته‌اند، اما هم چنان با فاصله قابل توجهی نسبت به کشورهای پیشرو جهان مواجه هستند. بر اساس گزارش سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) در سال 2024، جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری (GII) نشان می ‌دهد که عملکرد ایران در خروجی ‌های نوآوری با رتبه 48 بهتر از ورودی ‌های نوآوری با رتبه 85 بوده است. هم چنین ایران در حوزه فناوری و نوآوری ۲۰۲۵ در رتبه ۷۲ از میان ۱۶۶ کشور قرار گرفته است که کشورهای سوئیس، سوئد، آمریکا، بریتانیا و سنگاپور در صدر جدول نوآوری قرار دارند. این رتبه ‌ها نشان می ‌دهند که ایران در تولید دانش و خلاقیت عملکرد بهتری نسبت به زیرساخت‌ها و سرمایه انسانی دارد، اما در مجموع هنوز فاصله قابل توجهی با کشورهای پیشرو دارد.

حضور زنان در فناوری حیاتی است؟
حضور زنان در عرصه فناوری نه ‌تنها یک ضرورت اجتماعی و اخلاقی است، بلکه مزیتی رقابتی برای جوامع در حال توسعه محسوب می‌شود. با رفع موانع و فراهم ‌سازی زیر ساخت ‌های حمایتی، می ‌توان شاهد شکوفایی استعدادهای زنانه در حوزه ‌های نوآوری، دیجیتال و دانش ‌بنیان بود.
در ایران، زنان کارآفرین در شرکت ‌های دانش ‌بنیان و نوآور نقش مهمی ایفا می ‌کنند. در نخستین نشست هم ‌اندیشی بانوان کارآفرین شرکت‌ های دانش ‌بنیان که در اسفند ماه سال 1403 توسط معاونت علمی و فناوری ریاست ‌جمهوری برگزار شد، چالش‌ هایی چون دسترسی محدود به سرمایه، نبود شبکه‌ های حمایتی، و موانع فرهنگی مطرح شد.
خدیجه جدا، مشاور بانوان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش، در این نشست تاکید کرد: شنیدن نظرات و مطالبات زنان کارآفرین و نوآور، گامی مهم در جهت رفع موانع و تقویت زیست ‌بوم نوآوری کشور است.
هم چنین سعیده بابایی، پژوهشگر فلسفه علم و فناوری، در مقاله ‌ای پژوهشی اشاره می ‌کند که فناوری‌ های دیجیتال در حال شکل‌ دهی به آینده جوامع هستند و مشارکت زنان در تولید این فناوری ‌ها می ‌تواند از نادیده گرفتن ارزش ‌های زنانه‌نگر جلوگیری کند. او معتقد است که، حضور زنان در توسعه فناوری نه ‌تنها به عدالت جنسیتی کمک می ‌کند، بلکه موجب تنوع دیدگاه ‌ها، افزایش خلاقیت و ارتقای کیفیت محصولات فناورانه می ‌شود.

گام‌ های بلند برای مسیر جهانی
ایران در سال‌ های اخیر تلاش‌ های قابل توجهی برای توسعه فناوری انجام داده است؛ از رشد شرکت ‌های دانش ‌بنیان گرفته تا حمایت از نخبگان و زنان کارآفرین. ناگفته نماند با وجود تمامی تحریم ‌ها، موانع ساختاری و محدودیت ‌های زیرساختی، پیشرفت ‌هایی در تولید دانش، ثبت اختراعات و تربیت نیروی انسانی متخصص دیده می‌ شود. اما اگر بخواهیم واقع ‌بین باشیم، فاصله ایران با کشورهای پیشرو مانند سوئیس، سنگاپور یا آمریکا هنوز زیاد است. این کشورها نه ‌تنها زیر ساخت ‌های فناورانه قدرتمند دارند، بلکه اکو سیستم نوآوری‌شان بر پایه تعامل موثر بین دانشگاه، صنعت، دولت و سرمایه ‌گذاران بنا شده است.
در این راستا رسانه‌ ها می ‌توانند با برجسته‌ سازی موفقیت ‌های زنان در حوزه فناوری، الگوهای الهام ‌بخشی ارائه دهند و فضای عمومی را به سمت پذیرش بیشتر زنان در این عرصه سوق دهند. انتشار گزارش ‌های تحلیلی، مصاحبه با زنان موفق، و پوشش رویدادهای مرتبط از جمله اقدامات موثر در این زمینه است.