خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - با گسترش بازار مکمل‌ها و تبليغات مرتبط با تقويت حافظه و سلامت مغز، آگاهي از ترکيب‌هاي خطرناک و محدوديت‌هاي علمي اين محصولات، گامي حياتي در محافظت از عملکرد شناختي و سلامت کلي بدن است.
در سال‌هاي اخير، بازار مکمل‌هاي غذايي و ويتامين‌ها به‌ويژه آن‌هايي که با وعده «تقويت حافظه» و «جوان نگه داشتن مغز» عرضه مي‌شوند، به‌طور چشمگيري گسترش يافته است. تبليغات پرزرق‌وبرق، بسته‌بندي‌هاي جذاب و ادعاهاي علمي‌نما باعث شده بسياري از افراد، به‌ويژه سالمندان يا کساني که نگران خطر ابتلا به زوال عقل و آلزايمر هستند، به مصرف روزانه اين محصولات روي بياورند.
با اين حال، برخي متخصصان مغز و اعصاب هشدار مي‌دهند که نه‌تنها بسياري از اين مکمل‌ها سود اثبات‌شده‌اي ندارند، بلکه مصرف بي‌رويه يا ترکيب نادرست آن‌ها مي‌تواند روند پيري مغز را تسريع کند. حفظ سلامت مغز يکي از مهم‌ترين اقداماتي است که هر فرد مي‌تواند براي افزايش طول عمر و همچنين حفظ کيفيت زندگي خود انجام دهد. توانايي تمرکز، يادگيري، تصميم‌گيري و به خاطر سپردن خاطرات، ستون‌هاي اصلي زندگي مستقل و پويا در سال‌هاي ميانسالي و سالمندي هستند. اما برخلاف تصور عمومي، همه راه‌هايي که براي سالم نگه داشتن مغز پيشنهاد مي‌شوند، لزوماً بي‌خطر يا مؤثر نيستند.
به گفته دکتر جرولد فليشمن، متخصص مغز و اعصاب و استاد دانشگاه در واشنگتن، شواهد علمي نشان مي‌دهد مصرف بي‌هدف مکمل‌ها، به‌ويژه در دوزهاي بالا يا ترکيب‌هاي نامتعادل، مي‌تواند بيشتر از آن‌که مفيد باشد، دردسرساز شود. او تأکيد مي‌کند مطمئن‌ترين روش براي دريافت مواد مغذي، پيروي از يک الگوي غذايي سالم و متعادل است و مکمل‌ها تنها زماني بايد مصرف شوند که کمبود مشخصي در آزمايش‌هاي پزشکي تأييد شده و تحت نظر پزشک باشند.
نگراني درباره کيفيت و برچسب‌گذاري
يکي از مشکلات جدي بازار مکمل‌ها، نبود نظارت دقيق بر کيفيت و صحت اطلاعات درج‌شده روي برچسب محصولات است. بررسي‌هاي آزمايشگاهي نشان داده‌اند درصد قابل‌توجهي از مکمل‌هاي عرضه‌شده با عنوان «تقويت‌کننده مغز» يا «حمايت از حافظه» حاوي موادي هستند که بر روي برچسب ذکر نشده‌اند يا برعکس، برخي ترکيبات اعلام‌شده در آن‌ها اصلاً وجود خارجي ندارند. اين مسئله نه‌تنها مصرف‌کننده را از دريافت ماده مؤثر محروم مي‌کند، بلکه خطر ورود ترکيبات ناشناخته و بالقوه مضر به بدن را نيز افزايش مي‌دهد.
سه ترکيب مکملي که مي‌تواند به مغز آسيب بزند
متخصصان مي‌گويند برخي ترکيب‌هاي مکملي، به‌ويژه زماني که همزمان با داروهاي خاص مصرف شوند، مي‌توانند خطرناک باشند.
?. روغن ماهي همراه با جينکو، سير يا زردچوبه
روغن ماهي که به‌دليل داشتن اسيدهاي چرب امگا-? معمولاً به‌عنوان مکملي مفيد شناخته مي‌شود، در ترکيب با برخي گياهان دارويي مي‌تواند خطر خونريزي را افزايش دهد. دکتر راب نواز خان، متخصص مغز و اعصاب، هشدار مي‌دهد مصرف همزمان دوز بالاي روغن ماهي با جينکو بيلوبا، سير يا زردچوبه، به‌ويژه در افرادي که داروهاي رقيق‌کننده خون مانند آسپيرين يا وارفارين مصرف مي‌کنند، ممکن است باعث افزايش کبودي و خونريزي شود. اين مسئله در سالمندان که بيشتر در معرض مصرف چنين داروهايي هستند، اهميت دوچندان دارد.
?. ترکيب چند محرک با يکديگر
برخي مکمل‌هاي لاغري يا پيش از ورزش حاوي مقادير بالاي کافئين يا ساير مواد محرک مانند يوهيمبين يا سينفرين هستند. مصرف همزمان چند محرک مي‌تواند باعث افزايش اضطراب، بي‌خوابي، تپش قلب و حتي تشديد ميگرن شود. از آنجا که کمبود خواب يکي از عوامل شناخته‌شده در تسريع پيري مغز و افزايش خطر اختلالات شناختي است، مصرف چنين ترکيب‌هايي مي‌تواند به‌طور غيرمستقيم سلامت مغز را تهديد کند.
?. مواد شبه‌روان‌گردان با عنوان «مکمل»
برخي محصولات که به‌عنوان «مکمل گياهي» يا «محصولات طبيعي» عرضه مي‌شوند، در واقع حاوي مواد شبه‌روان‌گردان هستند. موادي مانند کراتوم، کاوا يا برخي گياهان خاص که در برخي کشورها به‌صورت قانوني فروخته مي‌شوند، مي‌توانند اثرات جدي بر مغز داشته باشند، به‌ويژه اگر با ساير مواد مؤثر بر سيستم عصبي مصرف شوند. اين ترکيبات ممکن است باعث گيجي، اختلال در تمرکز، آسيب کبدي و تداخل خطرناک با داروها شوند.
مکمل‌هايي با خطرات ديگر براي سلامت
خطرات مکمل‌ها تنها به مغز محدود نمي‌شود.
ويتامين اي: برخي مطالعات بزرگ نشان داده‌اند مصرف طولاني‌مدت و دوز بالاي ويتامين اي ممکن است با افزايش خطر ابتلا به سرطان پروستات در مردان مرتبط باشد. اگرچه اين موضوع همچنان در دست بررسي است، اما نگراني درباره مصرف خودسرانه اين ويتامين را افزايش داده است.
روي و مس: مصرف همزمان اين دو ماده معدني معمولاً بي‌خطر تلقي مي‌شود، اما شواهد قوي مبني بر فوايد آن نيز وجود ندارد. علاوه بر اين، مصرف نامتعادل آن‌ها مي‌تواند به برهم خوردن تعادل مواد معدني در بدن منجر شود.
گياهان دارويي با برچسب مبهم: بسياري از محصولات گياهي که با ادعاي «سلامت عمومي» يا «تقويت بدن» عرضه مي‌شوند، ممکن است براي کبد مضر باشند. موادي مانند عصاره چاي سبز با دوز بالا، آشواگاندا يا برخي ترکيبات ديگر در مواردي با آسيب کبدي مرتبط دانسته شده‌اند.
آيا مکملي واقعاً به کند شدن پيري مغز کمک مي‌کند؟
پاسخ کوتاه بسياري از متخصصان اين است: احتمالاً خير. بيشتر کارآزمايي‌هاي باليني با کيفيت بالا نشان داده‌اند که مصرف روتين ويتامين‌ها و مواد معدني در افراد سالم، تأثير قابل‌توجهي در پيشگيري از زوال شناختي يا دمانس ندارد. برخي مکمل‌ها مانند کوآنزيم Q?? از نظر تئوريک براي سلول‌هاي عصبي مفيد به‌نظر مي‌رسند، اما شواهد قطعي درباره اثر آن‌ها بر عملکرد شناختي در سالمندان سالم وجود ندارد.
در عين حال، مکمل‌هايي که به‌طور گسترده تبليغ مي‌شوند، لزوماً پشتوانه علمي ندارند. در سال‌هاي گذشته حتي برخي شرکت‌ها به‌دليل ادعاهاي اثبات‌نشده درباره بهبود حافظه با پيگرد قانوني مواجه شده‌اند.
چه زماني مکمل‌ها مي‌توانند مفيد باشند؟
کارشناسان تأکيد مي‌کنند مکمل‌ها تنها در صورت وجود کمبود واقعي مي‌توانند مفيد باشند. براي مثال، کمبود ويتامين ب ??، ويتامين دي يا آهن مي‌تواند باعث خستگي، اختلال تمرکز و مشکلات عصبي شود و اصلاح اين کمبودها به بهبود علائم کمک مي‌کند. همچنين منيزيم و ريبوفلاوين در برخي بيماران مبتلا به ميگرن مي‌توانند مؤثر باشند.
با اين حال، حتي در اين موارد نيز توصيه مي‌شود پيش از شروع مصرف هر مکملي، آزمايش خون انجام شود و تصميم‌گيري زير نظر پزشک صورت گيرد.
توصيه نهايي متخصصان
متخصصان مغز و اعصاب يک توصيه کليدي دارند: با مکمل‌ها مانند دارو رفتار کنيد. فهرست کامل تمام مکمل‌ها و ويتامين‌هايي را که مصرف مي‌کنيد در اختيار پزشک و داروساز خود قرار دهيد، به‌ويژه اگر داروهاي رقيق‌کننده خون، ضدافسردگي، ضدتشنج يا داروهاي فشار خون مصرف مي‌کنيد. از مصرف همزمان چند محصول با ترکيبات مشابه خودداري کنيد و به ياد داشته باشيد که «بيشتر» لزوماً به معناي «بهتر» نيست.
در نهايت، شواهد نشان مي‌دهد مؤثرترين راه براي حفظ سلامت مغز همچنان ساده و کلاسيک است: تغذيه متعادل، فعاليت بدني منظم، خواب کافي، کنترل فشار خون و قند خون، حفظ ارتباطات اجتماعي و فعاليت ذهني مستمر. مکمل‌ها شايد در شرايط خاص جايگاهي داشته باشند، اما جايگزين سبک زندگي سالم نخواهند بود.
خبرآنلاين
انتهاي پيام/ن