خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - تهران بزرگ -خشم يکي از احساسات طبيعي انسان است که در موقعيت‌هاي مختلف زندگي بروز مي‌کند؛آنچه اهميت دارد، اصلِ وجود خشم نيست، بلکه چگونگي برخورد انسان با اين احساس است.
در کلام و سيره امام علي(ع)، مديريت خشم و حفظ تعادل هيجاني جايگاه ويژه‌اي دارد و به‌عنوان نشانه‌اي از عقلانيت، ايمان و رشد انساني معرفي مي‌شود.
حضرت علي(ع) خشم را حالتي مي‌دانند که اگر مهار نشود، عقل انسان را تضعيف مي‌کند. ايشان مي‌فرمايند:
«خشم، عقل را فاسد مي‌کند»
اين سخن نشان مي‌دهد که خطر اصلي خشم، از بين رفتن قدرت تشخيص و تصميم‌گيري درست است. انسان خشمگين معمولاً سخناني مي‌گويد يا رفتارهايي انجام مي‌دهد که در حالت آرامش هرگز به آن‌ها تن نمي‌داد.
در نگاه حضرت، انساني که تحت تأثير خشم تصميم مي‌گيرد، در واقع کنترل خود را از دست داده است؛ حتي اگر از نظر ظاهري بر ديگران غلبه کند.
در کلام حضرت،خشم بيش از آنکه يک واکنش ساده احساسي باشد، آزموني براي عقل انسان است. ايشان هشدار مي‌دهند که خشم مي‌تواند عقل را از کار بيندازد و انسان را به مسيري بکشاند که با ارزش‌ها و باورهايش در تضاد است.
يکي از مهم‌ترين آموزه‌هاي امام اين است که قدرت واقعي، در مهار نفس و احساسات نهفته است،نه در غلبه بر ديگران. ايشان مي‌فرمايند:
"نيرومندترين مردم کسي است که بر خشم خود مسلط باشد."
اين نگاه، تعريف رايج قدرت را تغيير مي‌دهد. از ديد امام، کسي که با فرياد، تندي يا خشونت واکنش نشان مي‌دهد، ضعيف‌تر از کسي است که خشم خود را کنترل ميکند. تعادل هيجاني، نشانه بلوغ فکري و اخلاقي انسان است.
حضرت علي(ع) بارها به پيامدهاي منفي خشم اشاره کرده‌اند. يکي از اين پيامدها، پشيماني پس از فروکش کردن خشم است. بسياري از اختلاف‌ها، قطع رابطه‌ها و حتي ظلم‌ها، نتيجه تصميم‌هايي هستند که در لحظه عصبانيت گرفته شده‌اند.
از نگاه حضرت،انساني که پيش از سخن گفتن يا عمل کردن تأمل مي‌کند، کمتر دچار پشيماني مي‌شود. اين تأمل، همان فاصله‌اي است که بين احساس و رفتار ايجاد مي‌شود و تعادل هيجاني را شکل مي‌دهد.
انسان در حالت خشم، معمولا عجولانه قضاوت مي‌کند، سخناني مي‌گويد که بعداً از آن پشيمان مي‌شود ،رفتارهايي انجام مي‌دهد که جبران آن‌ها دشوار است.
حضرت با اين نگاه، خشم را دشمن عقل معرفي مي‌کنند؛ دشمني که اگر مهار نشود، تصميم‌ها و روابط انساني را تخريب مي‌کند.
در کلام امام ،خشم به‌طور مطلق نفي نمي‌شود. خشم مي‌تواند در برابر ظلم، بي‌عدالتي و فساد، انگيزه‌اي براي اصلاح باشد؛ اما تنها در صورتي که تحت هدايت عقل و اخلاق قرار گيرد.
اگر انسان مسلمان از نيروي خشم و غضب برخوردار نبود يا اگر بود از آن در مسير اهداف انساني و الهي استفاده نمي کرد چگونه مي توانست در مقابل دشمنان حق ايستادگي کند؟ حضرت در اين باره مي فرمايد:
«من احد سنان الغضب لله قوي علي قتل اشدا الباطل»آن کس که دندان خشم را در راه خدا برهم بفشارد بر نابودي سخت ترين باطل گرايان توانمند گردد.
خشم رهاشده، ويرانگر است، اما خشم کنترل‌شده مي‌تواند سازنده باشد.
تعادل هيجاني دقيقاً در همين نقطه معنا پيدا مي‌کند؛ جايي که انسان احساس دارد، اما اسير احساس نيست.
حضرت معيار برتري انسان‌ها را نه ثروت مي‌دانند، نه قدرت ظاهري و نه موقعيت اجتماعي.
ايشان ميفرمايند:"کسي که بر خشم خود مسلط باشد، بر نفس خود پيروز شده است."
اين سخن نشان مي‌دهد که تعادل هيجاني، نوعي پيروزي دروني است؛ پيروزي‌اي که ارزش آن از بسياري از پيروزي‌هاي بيروني بيشتر است.
انساني که بتواند در اوج عصبانيت خود را کنترل کند، به مرحله‌اي از بلوغ رسيده است که امام آن را نشانه بزرگي انسان مي‌دانند.
صبر؛ نه تحمل منفعلانه، بلکه انتخاب آگاهانه
صبر در کلام امام ،به معناي سکوت از روي ضعف يا پذيرش ظلم نيست. صبر يعني کنترل آگاهانه احساسات براي تصميم درست.
ايشان صبر را همراه عقل مي‌دانند؛ يعني انسان صبور، ابتدا مي‌انديشد، سپس واکنش نشان مي‌دهد.
در مديريت خشم، صبر کمک مي‌کند تا فاصله‌اي ميان احساس و رفتار ايجاد شود. همين فاصله کوتاه، مي‌تواند مسير يک زندگي يا يک رابطه را تغيير دهد.
يکي از راهکارهاي مهم امام براي کنترل خشم، تفکر پيش از عمل است.
تفکر باعث مي‌شود انسان پيامد رفتار خود را بسنجد،از تصميم‌هاي احساسي دوري کند و مسئوليت رفتار خود را بپذيرد.
در نگاه امام، انسان متعادل کسي است که اجازه نمي‌دهد هيجان، جاي عقل را بگيرد.
در کلام امام ، کنترل خشم به معناي سرکوب ناسالم احساسات نيست. ايشان انسان را به حلم و بردباري آگاهانه دعوت مي‌کنند، نه انکار خشم.
تفاوت مهمي وجود دارد ميان خشم فروخورده‌اي که در دل جمع مي‌شود و روزي به شکل شديدتري بروز مي‌کند و خشم مهارشده‌اي که با عقل، صبر و تصميم درست همراه است.کنترل خشم يعني شناخت احساس، پذيرش آن و سپس هدايت آگاهانه آن.
سکوت در نگاه امام علي(ع)، يکي از مؤثرترين ابزارهاي کنترل خشم است. سکوت نه به معناي ضعف، بلکه نشانه عقلانيت است.
بسياري از تنش‌ها با يک جمله‌ي تند آغاز مي‌شوند و با سکوت مي‌توان جلوي آن‌ها را گرفت. سکوت به انسان فرصت مي‌دهد تا از گفتن سخن پشيمان‌کننده جلوگيري کند ،احترام خود و ديگران را حفظ کند و تصميم درست‌تري بگيرد.
کنترل خشم و حفظ کرامت انساني
حضرت کرامت انسان را بسيار ارزشمند مي‌دانند. خشم مهارنشده، اين کرامت را خدشه‌دار مي‌کند؛ زيرا انسان را به رفتارهايي وادار مي‌کند که با شأن انساني سازگار نيست.
کنترل خشم، يعني انسان حتي در سخت‌ترين شرايط وقار، ادب و انصاف خود را حفظ کند.عادلانه‌تر عمل مي‌کند.در مقابل، رها کردن خشم، انسان را گرفتار اضطراب، دشمني و ناآرامي مي‌کند.
در پايان ميتوان اينطور نتيجه گرفت که کنترل خشم در کلام امام علي(ع)، به معناي حذف احساس نيست، بلکه مديريت آگاهانه هيجان است. امام انسان را به شناخت خشم، مهار آن با عقل و تبديل اين هيجان به رفتاري اخلاقي دعوت مي‌کنند.
در اين نگاه، کسي که بر خشم خود مسلط است، انساني قوي، متعادل و صاحب کرامت خواهد بود.
نويسنده بسيجي - ناحيه مقاومت محلاتي سپاه تهران بزرگ