خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - در گفت‌وگو با فاطمه محرمي، مدير حوزه علميه درة الصدف و استاد پژوهشگر در زمينه عدالت جنسيتي، به بررسي نقش و جايگاه زن در تمدن اسلامي پرداخته‌ايم. خانم محرمي با تکيه بر حکمت و سيره حضرت علي(ع) نشان مي‌دهد که نگاه اسلام به زن فراتر از محدوديت‌هاي مادي و اجتماعي است و کرامت ذاتي زن، عامل مؤثر در شکل‌گيري خانواده و تمدن اسلامي است.
وي تأکيد دارند: "زن محور تربيت انسان‌هاي صالح و سازنده تمدن است؛ جامعه‌اي موفق است که زنان آگاه و شايسته داشته باشد." در اين مصاحبه، نمونه‌هاي عملي احترام، عدالت و نقش تربيتي زنان در سيره امام علي(ع) بازخواني شده است و راهکارهايي براي اصلاح برداشت‌هاي نادرست از جايگاه زن در جوامع اسلامي ارائه مي‌شود. با ما همراه شويد تا از حکمت علوي براي بازخواني جايگاه زن در خانواده و جامعه بيشتر بدانيد.
لطفاً خودتان را معرفي بفرماييد و توضيح دهيد چرا رجوع به حکمت و سيره امام علي(ع) براي تبيين جايگاه زن در تمدن اسلامي اهميت دارد؟
فاطمه محرمي هستم، مدير حوزه علميه درة الصدف و استاد حوزه علميه داراي مقاله علمي پژوهشي: "تحليل شبهه تعارض آيه و للرجال عليهن درجه" با عدالت جنسيتي در فصلنامه دين پژوهي و کارامدي پذيرش شده است و تقريبا دو ماه ديگر با کم و زيادش چاپ خواهد شد.
درباب سوال اول امام علي(ع)به عنوان يکي از ارکان اصلي شکل‌دهي به تمدن اسلامي پس از پيامبراسلام محمد مصطفي(ص)، تجسم عيني ارزش‌هاي اسلامي در عمل است. شخصيت و کلمات حضرت، گوياي عظمت و شرافت روحي و نورانيت اوست، وي شخصيتي فراتر از زمان خويش دارند. افق نگاه او مرزها و تنگناهاي نگرش مادي را در مي نوردد. ايشان در عرصه حکمراني، قضاوت، تعامل اجتماعي، جايگاه زن و خانواده، جايگاه متعالي را براي زن مسلمان ترسيم نموده اند. رجوع به زندگي عملي ايشان با سيده نساء العالمين مي تواند، عمق مکانت و منزلت زن را در انديشه والاي آن حضرت بدست آورد.
از منظر امام علي(ع)، کرامت انساني زن چگونه تعريف مي‌شود و اين نگاه چه تأثيري بر تمدن اسلامي دارد؟
امام علي(ع)زن را داراي کرامت ذاتي مشابه مرد مي‌داند. ايشان مي فرمايند:?«وما الجليل واللّطيف والثّقيل والخفيف، والقويّ والضعيف، في خلقه إلّا سواء»؛ همة موجودات سنگين و سبک، بزرگ و کوچک، نيرومندو ضعيف، در اصول حيات و هستي يکسانند. اميرالمومنين علي ع ناطق قران و تبيين کننده آيات الهي هستند. بنابراين بر اساس نص صريح قرآن، خداوند به فرزندان آدم کرامت ذاتي بخشيده است: )وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنْ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَي کَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلاً(؛ و به راستي کهفرزندان بني آدم را گرامي داشتيم و آنان را در خشکي و دريا برمرکب مراد روانه داشتيم و به ايشان از پاکيزه ها روزي داديم وآنان را بر بسياري از آنچه آفريده ايم، چنان که بايد و شايدبرتري بخشيديم.?آي? شريفه بيان مي کند که هم? انسان ها فارغ از رنگ، نژاد،جنسيت و... مورد تکريم الهي هستند. حضرت در پرسشي که پيامبر ص از اميرالمومنين علي ع داشتند فرمودند علي جان فاطمه را چگونه يافتي؟ حضرت پاسخ دادند: "نعم العون علي طاعه الله" جايگاه همسر و زن در نگاه اميرالمومنين ياوري در اطاعت الهي است.
بنابراين زنان به واسطه جايگاه تربيتي خود، عناصر مؤثر در تغيير ارزش ها، باورها و رفتارهاي جامعه هستند. آنها نقش بي بديلي در انتقال تکامل گرايي به افراد خانواده و با واسطه به جامعه ايفا مي کنند.
در سيره عملي امام علي(ع)، چه نمونه‌هايي از احترام، عدالت و توجه به جايگاه زن در خانواده و جامعه ديده مي‌شود؟
نمونه هايي که مي توان ذکر کرد شامل:
احترام به فاطمه زهرا(س): 1) احترام عميق ايشان به همسرشان،الگويي کامل از رابطه زناشويي مبتني بر احترام متقابل ارائه مي‌دهد.
2)حضرت علي ع در نام? معروف خود به امام مجتبي(ع) بر رعايت حقوق زنان و پاسداشت «کرامت انساني» آن ها تأکيد کرده ومي فرمايند:?«ولا تملک المراة من أمرها ما جاوز نفسها، فإنّ المرأة ريحانة، وليست بقهرمانة ولا تعد بکرامتها نفسها، ولا تطعها في أن تشفع لغيرها، وإيّاک والتغاير في وغير موضع غيرة، فإنّ ذلک يدعو الصحيحة الي السقم»؛ کاري که برتر از توانايي زن است به اووامگذار، که زن گل بهاري است، نه پهلواني سخت کوش، مبادا درگرامي داشتن زن زياده روي کني که او را به طمع ورزي کشاندهبراي ديگران شفاعت نمايد. بپرهيز از غيرت نشان دادن بيجا کهدرست‌کار را به بيمار دلي، و پاکدامن را به بدگماني رساند.
3)عدالت در حقوق مالي: رعايت دقيق حقوق مالي زنان در تقسيمبيت‌المال و ميراث
4)توجه به شخصيت اجتماعي: مشورت با زنان در مسائلاجتماعي و توجه به ديدگاه‌هاي آنان
5)حمايت از مظلومان: دفاع از حقوق زنان مظلوم در جامعه، فارغاز دين و مذهب آنان
6)آموزش و تعليم: توجه به آموزش زنان و دختران در عرصه‌هاي مختلف
حکمت علوي چگونه نسبت ميان نقش زن در خانواده و مسئوليت‌هاي اجتماعي او را تبيين مي‌کند؟

از نگاه امام علي(ع)،نقش خانوادگي زن (همسري و مادري) ارزشمند و اساس جامعه است، اما اين به معناي محصور شدندر خانه نيست. ايشان در عين تأکيد بر اهميت خانواده، براي زناننقش‌هاي اجتماعي و فرهنگي نيز قائل بودند. همسرشان فاطمهزهرا(س) را مي‌بينيم که علاوه بر نقش خانوادگي، در صحنه‌هاياجتماعي و سياسي نيز فعال است. در عصري که نفاق جامعه را مشحون کرده فاطمه زهرا س در خط مقدم جبهه عليه نفاق مبارزه مي کنند و در نهايت هم ناجوانمردانه به مقام شهادت در اين مسير نائل مي شوند. اين ديدگاه متوازن، زن را در همه عرصه‌هاتأثيرگذارمي‌داند.
امام علي(ع) عدالت را يکي از ارکان حکومت مي‌دانند؛ اين اصل در نگاه ايشان به حقوق و جايگاه زن چگونه جلوه‌گر است؟
امام علي(ع)در حکومت خود بر عدالت به عنوان رکن اساسي تأکيدداشتند و اين عدالت شامل زنان نيز مي‌شد. ايشان حقوق ماليزنان را کاملاً رعايت مي‌کردند، در قضاوت بين زن و مرد بدونتبعيض عمل مي‌نمودند، و از ظلم به زنان در هر شکل جلوگيريمي‌کردند. اين نگاه، زن را ذي‌حق و شايسته برخورد عادلانهمي‌داند. در طول 9 سال زندگي اميرالمؤمنين (ع) با فاطمه(س)، روزي از زندگي مشترک آنها سئوال شد. علي (ع) فرمودند: «والله ما اغضبتها و لا اکرهتها علي امراً» خدارا گواه مي گيرم که در هيچ موردي خشم فاطمه(س) را درنياوردم و او را به هيچ کاري به صورت تحميلي وادار نکردم و فاطمه(س) نيز چنين بود که در هيچ موردي خشم مرا برنيانگيخت و در هيچ امري از من سرکشي نکرد. « ولا اغضبتني و لا عصت لي امراً» من بعد از ناراحتي ها وقتي به چهره فاطمه(س) نگاه مي کردم، حزن و اندوه از دلم برداشته مي شد. «لقد کنت انظر اليها فيکشف عني الهموم و الاحزان»
از ديدگاه امام علي(ع)، نقش زن در تربيت انسانِ صالح چه جايگاهي در شکل‌گيري تمدن اسلامي دارد؟
‌اميرالمومنين زن را محور تربيت انسان‌هاي صالح و سازنده تمدنمي‌دانستند. تمدني که زنان آگاه و شايسته در آن نقش تربيتيداشته باشند، نسلي برمي‌انگيزد که عدالت‌پيشه و خردمند باشند.جامعه‌اي موفق است که زناني انديشمند و پاکدامن داشته باشد.رشد علمي زنان در نقش تربيتي آنها بسيار مهم است. بحمدلله حوزه هاي علميه و ... زمينه علم‌آموزي زنان و دختران در جامعه اسلامي را فراهم کرده اند. از پيامبر ص و اميرالمومنين علي ع نقل شده است که مي فرمايند: "اطلبوا العلم و لو بالصين"، براي رسيد به تمدن نوين اسلامي نياز به بسترسازي است که يکي از مولفه‌هاي زمينه‌ساز اين بستر‌سازي سبک زندگي اسلامي است و مهمترين رکن و نهاد براي اجراي سبک زندگي اسلامي خانوادهو در رأس آن زن است.
چگونه مي‌توان با الهام از سيره امام علي(ع)، برداشت‌هاي نادرست يا افراطي درباره نقش زن در جوامع اسلامي را اصلاح کرد؟
با الهام از سيره امام علي(ع)مي‌توان:

تفکيک ميان سنت‌هاي فرهنگي و تعاليم اصيل اسلامي
تأکيد بر کرامت ذاتي زن به عنوان انسان
نشان دادن نمونه‌هاي عملي از حضور اجتماعي زنان در صدراسلام
نقد قرائت‌هاي افراطي که يا زن را محبوس مي‌کند يا او را ازهويت خانوادگي تهي مي‌سازد.
ارائه تفسير متوازن از حقوق و مسئوليت‌هاي زن
نگاه امام علي(ع) به علم، آگاهي و رشد فکري انسان‌ها چه پيام‌هايي براي جايگاه علمي و فرهنگي زنان دارد؟
امام علي(ع)بر علم‌آموزي همه انسان‌ها تأکيد داشتند: "الحکمةضالة المؤمن" (حکمت گمشده مؤمن است). اين نگاه شامل زناننيز مي‌شود. در سيره ايشان، زنان عالم و فقيه حضور داشتند وايشان به رشد فکري زنان اهميت مي‌دادند. اين ديدگاه، راه رابراي حضور علمي و فرهنگي زنان در تمدن اسلامي هموارمي‌کند.
حوزه‌هاي علميه چگونه مي‌توانند با تکيه بر حکمت علوي، الگوي متعادلي از نقش زن در جامعه امروز ارائه دهند؟
حوزه‌هاي علميه مي‌توانند:
بازخواني متون ديني با نگاه عميق به سيره امام علي(ع)
تربيت طلاب با نگاه متعادل به جايگاه زن
ايجاد رشته‌هاي تخصصي براي مطالعه جايگاه زن در متوناسلامي
الگوسازي از زنان عالم در تاريخ اسلام
ارائه فقه پويا که پاسخگوي نيازهاي زنان در عصر حاضر باشد.
در پايان، اگر بخواهيد بر اساس سيره امام علي(ع) پيامي به نسل جوان، به‌ويژه دختران مسلمان بدهيد، آن پيام چه خواهد بود؟
"اي دختران مسلمان!شما وارثان فاطمه‌اي هستيد که علي(ع) درباره‌اش فرمود: 'فاطمة بضعة مني' (فاطمه پاره تن من است). شما انسان‌هايي کامل و داراي کرامت ذاتي هستيد. دانشبياموزيد، اخلاق را زينت خود سازيد، در ساختن جامعه‌اي عادلانهمشارکت کنيد و همواره تعادل را ميان نقش‌هاي مختلف خود حفظنماييد. بدانيد که تمدن اسلامي زماني شکوفا مي‌شود که زنان آن،آگاه، فعال، متعهد و مقتدر باشند. راه فاطمه(س) و سيره علي(ع) را چراغ راه خود سازيد؛ راهي که در آن کرامت، عدالت و معنويتبا هم پيوند خورده‌اند."سيره امام علي(ع) نشان مي‌دهد که تمدناسلامي زماني بالنده است که همه استعدادهاي انساني - زن ومرد - در مسير تعالي و خدمت به بشريت شکوفا شوند.
حضرت هاجر اگر هاجر شد و افعال او سلوک و مناسک حج قرار گرفت، به جهت تبعيت از همسر خويش و رشد در صفات فاطمي بود. (علي معرفتها دارت القرون الاولي) همه دورانها بر مدار معرفت حضرت زهرا س شکل مي گيرد، بياييم با الگوگيري از صفات فاطمي نقش و جايگاه عظيم خود را شناخته و براساس آن عمل کنيم.
انتهاي پيام/*