خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - معصومه کوشکستاني- در دنياي امروز که فناوري به سرعت در حال تحول است، حضور موثر زنان در اين عرصه نه ‌تنها يک ضرورت اجتماعي بلکه يک مزيت رقابتي براي جوامع محسوب مي ‌شود، از توسعه اپليکيشن ‌هاي هوشمند گرفته تا راه‌ اندازي استارتاپ‌ هاي دانش ‌بنيان. با اين که زنان در حال ايفاي نقشي کليدي در شکل ‌دهي آينده ديجيتال هستند اما مسير پيشرفت آنان با چالش ‌هايي همراه است که مهم ترين چالش ها عبارت است از: کمبود الگوهاي زن موفق در فناوري، تبعيض ‌هاي جنسيتي در محيط ‌هاي کاري، دسترسي محدود به منابع مالي و سرمايه ‌گذاري، و نبود آموزش ‌هاي تخصصي و مهارت‌محور براي دختران در مدارس و دانشگاه ‌ها.
از اين روي، براي افزايش بيشتر مشارکت زنان در فناوري، کارشناسان و نهادهاي علمي پيشنهادهايي چون: ايجاد شبکه‌ هاي حمايتي و منتورينگ براي زنان کارآفرين، تسهيل دسترسي به سرمايه‌گذاري ‌هاي خطرپذير براي استارتاپ ‌هاي زنان، برگزاري دوره ‌هاي آموزشي تخصصي در حوزه‌ هاي فناوري اطلاعات، هوش مصنوعي و بلاک ‌چين، و ترويج فرهنگ کارآفريني در مدارس دخترانه و دانشگاه ‌ها را ارائه داده‌اند.

آمار و روندهاي جهاني
در دهه‌ هاي اخير، فناوري به عنوان نيروي محرکه تحول اقتصادي و اجتماعي شناخته شده است. با اين حال، نقش زنان در اين عرصه هم چنان با چالش ‌هاي ساختاري و فرهنگي مواجه است. در حالي که زنان نيمي از جمعيت جهان را تشکيل مي ‌دهند، سهم آنان در توليد، توسعه و مديريت فناوري هنوز به سطح مطلوب نرسيده است.
بر اساس گزارش سال 2023 مؤسسه ديده‌بان جهاني کارآفريني، نرخ فعاليت استارتاپي زنان در دو دهه اخير رشد چشمگيري داشته و در برخي کشورها مانند فرانسه و هلند، از هر 10 زن، يک نفر کسب‌ و کار فناورانه راه‌اندازي کرده است. اين آمار نشان ‌دهنده افزايش علاقه و مشارکت زنان در حوزه ‌هاي نوآوري و فناوري است.
در ايران نيز زنان در حوزه فناوري و نوآوري پيشرفت ‌هايي داشته‌اند، اما هم چنان با فاصله قابل توجهي نسبت به کشورهاي پيشرو جهان مواجه هستند. بر اساس گزارش سازمان جهاني مالکيت فکري (WIPO) در سال 2024، جايگاه ايران در شاخص جهاني نوآوري (GII) نشان مي ‌دهد که عملکرد ايران در خروجي ‌هاي نوآوري با رتبه 48 بهتر از ورودي ‌هاي نوآوري با رتبه 85 بوده است. هم چنين ايران در حوزه فناوري و نوآوري ???? در رتبه ?? از ميان ??? کشور قرار گرفته است که کشورهاي سوئيس، سوئد، آمريکا، بريتانيا و سنگاپور در صدر جدول نوآوري قرار دارند. اين رتبه ‌ها نشان مي ‌دهند که ايران در توليد دانش و خلاقيت عملکرد بهتري نسبت به زيرساخت‌ها و سرمايه انساني دارد، اما در مجموع هنوز فاصله قابل توجهي با کشورهاي پيشرو دارد.

حضور زنان در فناوري حياتي است؟
حضور زنان در عرصه فناوري نه ‌تنها يک ضرورت اجتماعي و اخلاقي است، بلکه مزيتي رقابتي براي جوامع در حال توسعه محسوب مي‌شود. با رفع موانع و فراهم ‌سازي زير ساخت ‌هاي حمايتي، مي ‌توان شاهد شکوفايي استعدادهاي زنانه در حوزه ‌هاي نوآوري، ديجيتال و دانش ‌بنيان بود.
در ايران، زنان کارآفرين در شرکت ‌هاي دانش ‌بنيان و نوآور نقش مهمي ايفا مي ‌کنند. در نخستين نشست هم ‌انديشي بانوان کارآفرين شرکت‌ هاي دانش ‌بنيان که در اسفند ماه سال 1403 توسط معاونت علمي و فناوري رياست ‌جمهوري برگزار شد، چالش‌ هايي چون دسترسي محدود به سرمايه، نبود شبکه‌ هاي حمايتي، و موانع فرهنگي مطرح شد.
خديجه جدا، مشاور بانوان معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانش، در اين نشست تاکيد کرد: شنيدن نظرات و مطالبات زنان کارآفرين و نوآور، گامي مهم در جهت رفع موانع و تقويت زيست ‌بوم نوآوري کشور است.
هم چنين سعيده بابايي، پژوهشگر فلسفه علم و فناوري، در مقاله ‌اي پژوهشي اشاره مي ‌کند که فناوري‌ هاي ديجيتال در حال شکل‌ دهي به آينده جوامع هستند و مشارکت زنان در توليد اين فناوري ‌ها مي ‌تواند از ناديده گرفتن ارزش ‌هاي زنانه‌نگر جلوگيري کند. او معتقد است که، حضور زنان در توسعه فناوري نه ‌تنها به عدالت جنسيتي کمک مي ‌کند، بلکه موجب تنوع ديدگاه ‌ها، افزايش خلاقيت و ارتقاي کيفيت محصولات فناورانه مي ‌شود.

گام‌ هاي بلند براي مسير جهاني
ايران در سال‌ هاي اخير تلاش‌ هاي قابل توجهي براي توسعه فناوري انجام داده است؛ از رشد شرکت ‌هاي دانش ‌بنيان گرفته تا حمايت از نخبگان و زنان کارآفرين. ناگفته نماند با وجود تمامي تحريم ‌ها، موانع ساختاري و محدوديت ‌هاي زيرساختي، پيشرفت ‌هايي در توليد دانش، ثبت اختراعات و تربيت نيروي انساني متخصص ديده مي‌ شود. اما اگر بخواهيم واقع ‌بين باشيم، فاصله ايران با کشورهاي پيشرو مانند سوئيس، سنگاپور يا آمريکا هنوز زياد است. اين کشورها نه ‌تنها زير ساخت ‌هاي فناورانه قدرتمند دارند، بلکه اکو سيستم نوآوري‌شان بر پايه تعامل موثر بين دانشگاه، صنعت، دولت و سرمايه ‌گذاران بنا شده است.
در اين راستا رسانه‌ ها مي ‌توانند با برجسته‌ سازي موفقيت ‌هاي زنان در حوزه فناوري، الگوهاي الهام ‌بخشي ارائه دهند و فضاي عمومي را به سمت پذيرش بيشتر زنان در اين عرصه سوق دهند. انتشار گزارش ‌هاي تحليلي، مصاحبه با زنان موفق، و پوشش رويدادهاي مرتبط از جمله اقدامات موثر در اين زمينه است.