خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - محله به محله مهرآباد، جي، استادمعين و هاشمي با نام اين زن خاطره دارد و کسي نيست که در بناها و زمين‌هايي که او وقف کرده و سبب خير شده، درمان نشده باشد يا تحصيل نکرده باشد و شکرانه به جاي نياورده باشد.

نام نظام مافي، براي همه نسل‌هايي که در منطقه ما زيسته‌اند، آشناست. چه نسلي که در دهه ?? در مسجد اميرالمؤمنين(ع) و چند مسجد ديگر موقوفه زهرا سلطان نظام مافي، رو به قبله مي‌ايستاد و به شکرانه خوشه‌هاي طلايي گندم و ميوه باغ‌هاي مهرآباد نماز مي‌گذارد و چه نسلي که امروز در مدارس متعدد نظام مافي پشت ميز مدرسه سنت پيامبر گرامي اسلام(ص) را ادامه مي‌دهد و ز گهواره تا گور علم مي‌آموزد. در اين گزارش زندگي و موقوفات اين بانوي خير که ?? سال پيش به ديار باقي شتافت بررسي مي‌شود.
زهرا سلطان عزت‌السلطنه، دختر رضاقلي خان نظام‌السلطنه مافي از زمين‌داران بزرگ ايران و خديجه سلطان خانم دختر ميرزا رضا آشتياني در سال ???? هجري شمسي متولد شد و با پسر عبدالحسين ميرزا فرمانفرما نوه دختري مظفرالدين شاه ازدواج کرد. پدرش از رجال مملکتي و از ملاکان و منسوب به ايل مافي ـ از ايلات اطراف قزوين و ايلات کرد ـ بود که به فرمان شاه عباس از کوهستان ساوجبلاغ کوچانيده شدند و به ري و قزوين آمدند.
زهرا نظام مافي فرمانفرمائيان به واسطه پدر و همسرش که از شاهزادگان سلسله قاجاريه محسوب مي‌شد مال و اموال و زمين‌هاي بسياري داشت که از جمله آنها مي‌توان به اراضي گسترده‌اي در غرب و جنوب غرب تهران و نيز برخي شهرستان‌ها اشاره کرد. منتها او به مانند بسياري از هم طايفه‌اي‌هايش غرق در مال و اموال نشد و چشم و نکبت را پيش نگرفت و از مسائل حاشيه بسياري که زنان قاجار را در برمي‌گرفت دوري جست. نظام مافي از همان ابتدا سعي در خرج کردن درآمدهاي حاصل از موقوفات در مسير کمک به مستمندان و همنوعان کرد. با اينکه رضاشاه برخي از اموال ايل قاجار از جمله قسمتي از اموال زهرا نظام مافي را در سالاريه (پاستور کنوني) و نقاطي ديگر مصادره کرد. اما او آنچه مانده بود به ساخت مسجد، مدرسه و درمانگاه اختصاص داد.
موقوفات در محله مهرآباد
از جمله نقاطي که بيش از هميشه مورد توجه زهرا نظام مافي قرار گرفت اراضي جنوب غرب تهران بود که منطقه ما نيز در آن واقع است. وي ابتدا در سال ???? زميني به وسعت ? هزارمترمربع به همراه ? ميليون ريال وجه نقد به وزارت فرهنگ وقت داد تا در قريه مهرآباد مؤسسه تعليماتي بسازد. ? سال بعد به سرپرستي دکتر مهران دبيرستان دخترانه نظام مافي (که بعد از انقلاب به دبيرستان ?? خرداد تغيير نام يافت و اکنون دبيرستان فرمانفرماييان نام دارد) در خيابان شهيد صفري فعلي در مهرآباد جنوبي و در مجاورش مدرسه‌راهنمايي راه تربيت (که اکنون نام فرمانفرمائيان بر خود دارد) تأسيس شد.
اقدام بعدي نظام مافي در مهرآباد وقف زميني به مساحت هزار و ???‌مترمربع براي ساخت ورزشگاه ويژه معلولان و بانوان کشور بود که در سال ???? سازمان تربيت‌بدني و تفريحات سالم ايران آن را در خيابان شمشيري‌ـ خيابان شهيد رعنايي فعلي ساخت و ورزشگاه غار (شهيد ورزنده فعلي) نام گرفت. اينکه چرا به آن ورزشگاه غار مي‌گفتند از اين‌رو بود که قريه مهرآباد جزئي از دهستان غار غربي محسوب مي‌شد.
وقف زميني براي ساخت مسجد نيز اقدام ديگر خانم نظام مافي در مهرآباد است. او زميني را به مساحت هزار و ???‌مترمربع در خيابان عبدالله صفري در مجاورت زميني که براي ساخت مدارس دخترانه در نظر گرفته شده بود، براي ساخت مسجد وقف کرد و يک باب خانه مسکوني را نيز براي پيش نماز مسجد در نظر گرفت. از اين‌رو نخستين مسجد مهرآباد در سال ???? به نام مسجد اميرالمؤمنين(ع) افتتاح شد.
موقوفات به محله شمشيري هم رسيد
اما آنچه در اين موقوفات ماجراي جالبي را پديد آورد تأسيس هنرستان دخترانه توسط نظام مافي بود. اين هنرستان شايد اکنون در بافت فشرده مسکوني قرار داشته باشد، اما زماني مسيري صعب‌العبور داشت و کمتر دانش‌آموزي حاضر بود که بيايد و آنجا درس بخواند. تعداد دختران بومي قريه مهرآباد نيز آنقدر نبودند که حتي بتوانند به تعداد کارکنان مدرسه برسند. هنرستان حرفه‌اي دخترانه نظام مافي در سال ???? تأسيس شد مشروط به اينکه وزارت آموزش و پرورش تا مدت ?? سال حق دخل و تصرف در آن را ندارد.
اين هنرستان که اکنون فلق نام دارد و در خيابان شمشيري، خيابان جواد ملکي قرار گرفته است. دولت وقت براي اينکه بتواند تعداد دانش‌آموزان آن را بالا ببرد دستور داد که از يک پرورشگاه تعدادي دختر براي فراگيري فنون خانه داري، گل‌آرايي و... به اين مدرسه بيايند. اما چون آن دانش‌آموزان در آن محيط فقط موسيقي و آواز ياد گرفته بودند، در هنرستان نظام مافي دست به اعتصاب زدند. در نتيجه دختران به همان محل قبلي برگردانده شدند.
اسکان زلزله‌زدگان در منطقه
با وقوع زلزله مهيب بوئين زهرا در دشت قزوين و ويراني بسياري از خانه‌هاي البرز غربي، زلزله‌زدگان زيادي راهي تهران شده و بسياري از آنها در مناطق جنوب غربي تهران از جمله مهرآباد اسکان داده شدند. يکي از امور خيريه زهرا نظام مافي رسيدگي به اين زلزله‌زدگان و يتيماني بود که حالا بي‌سرپرست و بي‌خانمان شده بودند و او بسياري از آنان را تحت تکفل خود گرفت.
پسرها را پس از رسيدن به سن بلوغ مي‌فرستاد کار فني ياد بگيرند و بعد کمک مي‌کرد وارد بازار کار شوند. دختران را هم تشويق مي‌کرد به يادگيري خانه‌داري و بعد برايشان جهيزيه آبرومندانه تهيه مي‌کرد و آنها را مي‌فرستاد خانه بخت. نظام مافي علاوه بر اينها در سال‌هاي بعد آموزشگاه حرفه‌اي مخصوص کرولال‌ها در زميني به مساحت ? هزار و ??‌مترمربع، آسايشگاه و نيز درمانگاهي را در خيابان شمشيري، کوچه شهيد محمود علي کرمي ساخت کرد که بيش از ? دهه است مورد استفاده مردم محله مهرآباد قرار مي‌گيرد.
ساير موقوفات
اسکان زلزله‌زدگان، ساخت چند پادگان نظامي، تأسيس کارخانجات شيرپاستوريزه، ساسان، کفش ملي و شيشه و گاز در مهرآباد و نياز به سکونت کارکنان اين مراکز نظامي و صنعتي در نزديکي محل کار باعث افزايش جمعيت مهرآباد شد که در اين ميان نقش زهرا نظام مافي در واگذاري بسياري از اراضي به افراد بي‌بضاعت و مستضعف براي خانه‌دار شدن قابل توجه بود. او زمين‌هايش را تحت نظارت شهرداري وقت به قطعه زمين‌هاي کوچک تقسيم و آنها را با کمترين قيمت به افراد کم درآمد فروخت يا به افراد بي‌خانمان هديه کرد.
اموال وقفي منطقه از چه نوعي هستند؟
وقف به اعتبار موقوف به ? دسته عام و خاص تقسيم مي‌شود. وقف عام، وقفي است که مقصود از آن امور خيريه باشد و به دسته و طبقه معيني تعلق ندارد. مانند وقف بر فقرا، طلّاب، مدارس و مساجد اما مقابل آن وقف خاص است، وقفي که مخصوص دسته معين و خاصي مانند اولاد يا افراد و طبقه‌اي خاص از مردم باشد. به گفته مسئولان در منطقه ما، بيشترين تعداد نوع وقف از نوع اول است که از گذشته‌هاي دور تاکنون ادامه دارد. مدارس و درمانگاه‌هاي نظام مافي، خانه فرهنگ مهرآباد ومدرسه طلاچيان، مدارس منيره و محمد عاصمي، مساجد فاطمه‌الزهرا(س) خيابان استادمعين، اميرالمؤمنين(ع) خيابان صفري، ابوالفضل(ع) جرجاني، رسالت خيابان کوسه‌لو، درمانگاه تقي‌نيا و... از نمونه اين موقوفات است.
مکان‌هاي وقف شده توسط زهرا نظام مافي
* ساخت و وقف دبيرستان پسرانه نظام مافي و تکميل کلاس‌هاي آن در سال ????، در مهرآباد جنوبي خيابان تفرش غربي.
* تأسيس و وقف ورزشگاه ويژه معلولان و بانوان کشور در مساحت?هزار و???مترمربع در سال ????. اکنون اين مکان در خيابان شمشيري، خيابان شهيد علياکبر واقع شده و به نام ورزشگاه ورزنده است. البته در شرايط فيمابين طرفين مصالحه و بر اساس سند تنظيم شده در هشتم اسفند سال ???? در دفترخانه اسناد رسمي شماره ?? حوزه ثبت تهران، تصريح شده که نام ورزشگاه «استاديوم ورزشي نظام مافي ويژه معلولان و بانوان کشور» باشد.
* تأسيس و وقف مسجد اميرالمؤمنين(ع) در زميني به مساحت هزار و???‌مترمربع همراه با يک خانه براي سکونت پيشنماز مسجد در سال ????. اين مسجد در مهرآباد جنوبي، خيابان شهيد عبدالله صفري قرار دارد.
*تأسيس و وقف مدرسه حرفهاي دخترانه به سال ???? در مهرآباد جنوبي که در آن زمان خارج از حوزه مرکزي شهر قرار داشت و امروز با نام «مدرسه حرفه اي دخترانه نظام مافي» مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
*وقف آموزشگاه حرفه اي مخصوص ناشنوايان و ناتوانان تکلمي، در زميني به مساحت ?هزار و??‌مترمربع و اختصاص موقوفاتي به آن به شرط آنکه در محل صرفاً آموزشگاه و يا آسايشگاه ساخته شود که به سال ???? در مهرآباد، آموزشگاه حرفهاي ساخته شد.
* ايجاد و وقف مرکز بهداشتي و درماني زهرا نظام مافي واقع در خيابان پادگان، خيابان شمشيري، کوچه شهيد محمودعلي کرمي.
همشهري آنلاين
انتهاي پيام/م