خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - مکاتب مختلف تلاش مي کنند نوعي از سبک زندگي را بر اساس مباني و ايدئولوژي خويش ارائه کنند. اسلام نيز با محوريت قرآن و عترت، سبک زدگي اثر بخشي را عرضه مي کند. در مباحث ارائه شده از سوي اسلام زن جايگاه ويژه و اثر بخشي دارد و حفظ کرامت وي در ايفاي اين نقش بسيار مؤثر است . امامام معصوم (ع) و از آن ميان امام رضا(ع) حرمت و کرامت بانوي مسلمان را در منظومه فکري اسلام به روشني ترسيم کرده اند. شناخت کرامت و جايگاه زن در جامعه اسلامي از آن روي ضرورت دارد که باعث هويت بخشي به زن مسلمان و دوري از سرسپردگي به فرهنگ هاي غيرديني مي شود.
امام رضا (ع) توسط پدران بزرگوارشان از نبي مکرم اسلام نقل کرده‌اند: «خداي متعال همه گناهان را مي‌آمرزد، مگر کسي را که مهريه زن را به تأخير افکند، يا مزد کارگري را پايمال کند و يا انسان آزادي را بفروشد».
موضوع «زن» و چگونگي نگاه اسلام به او يکي از مهم‏ترين و بحث برانگيزترين مسايل درانديشه اسلامي است. در بسياري از آيات قرآن کريم بر برخورداري زن از جايگاه انساني شايسته در عرصه خانواده و جامعه انساني تأکيد شده است. سيره و رفتار اولياي دين و از آن جمله امام رضا(ع) نيز بيانگر اهميت پاسداشت کرامت انساني است و اين کرامت انساني شامل هردو جنس زن و مرد مي شود. پاسداشت کرامت و جايگاه زن موضوعي است که به چگونگي حضور زن در جامعه و خانواده جهت مي دهد و نوع رفتار و موضع گيري هاي وي را سامان مي بخشد و بر تصحيح و سالم سازي ارتباط زن و مرد تاثير مي گذارد. اين مساله در مکتب اسلام و اهل بيت(ع) مورد توجه قرار گرفته و در روايات متعدد به جايگاه انساني زن اشاره شده که مشتمل بر شأن مادري زن، سفارش به تکريم زن توسط همسر، منزلت اجتماعي زن، شأن اقتصادي زن، شأن علمي و فرهنگي زن و شأن سياسي زن است. امام رضا(ع) همانند جد بزرگوارشان حضرت محمد (ص) براي زنان احترامي خاص قايل بودند و همسو با ديگر امامان معصوم(ع)، حرمت و کرامت زنان را در منظومه فکري اسلام به روشني ترسيم کرده اند. امام رضا(ع) بعضي بانوان مانند حضرت فاطمه زهرا(س) و فاطمه معصومه(س) را به بزرگي ياد مي کردند و همواره مقام زن را در نقش مادر، همسر و دختر مورد اکرام قرار مي دادند. از جمله نشانه هاي توجه امام رضا(ع)به مقام زن، محبتي بود که به حضرت معصومه(س)داشتند. حضرت امام رضا(ع) به قدري به خواهر بزرگوار خود احترام و محبت داشتند که يکي از بهترين نمونه‌ها اين حديث شريف حضرت مي‌باشد که فرموده‌اند: «هرکس او را زيارت کند، بهشت براي اوست» و در جايي ديگر زيارت و ديدار خواهر را همانند زيارت و ديدار خود دانسته و احترام به خواهر را مانند احترام به خود مي‌دانند و مي‌فرمايند: «هرکس معصومه را در قم زيارت کند، گويي مرا زيارت کرده است.
ازدواجِ به‌ هنگام جلوگيري کننده از فساد
يکي از مسايل مهمي که حافظ کرامت و جايگاه با ارزش زن مي باشد، مساله ازدواج وي و همين طور به هنگام بودن آن است. امام رضا(ع) ازدواج و تشکيل خانواده را امري عقلي دانسته که خردمندان و عقلا از آن دوري نمي کنند. «وَ لَوْ لَمْ يَکُنْ فِي الْمُنَاکَحَةِ وَ الْمُصَاهَرَةِ آيَةٌ مُحْکَمَةٌ وَ لَا سُنَّةٌ مُتَّبَعَةٌ وَ لَا أَثَرٌ مُسْتَفِيضٌ‏لَکَانَ فِيمَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بِرِّ الْقَرِيبِ وَ تَقْرِيبِ الْبَعِيدِ وَ تَأْلِيفِ الْقُلُوبِ وَ تَشْبِيکِ الْحُقُوقِ‏ وَ تَکْثِيرِ الْعَدَدِ وَ تَوْفِيرِ الْوَلَدِ لِنَوَائِبِ الدَّهْرِ وَ حَوَادِثِ الْأُمُورِ مَا يَرْغَبُ فِي دُونِهِ الْعَاقِلُ اللَّبِيبُ وَ يُسَارِعُ إِلَيْهِ الْمُوَفَّقُ الْمُصِيب؛ حتي اگر در قرآن آيه اي محکم از قرآن و تاکيدي در سنت و روايتي مستفيض و مشهور نبود، از آن روي که خداوند در ازدواج نيکي با نزديکان، نزديک شدن افراد دوردست و نرمش قلوب را قرار داده...هيچ عاقل خردمندي از آن روي بر نمي تافت و افراد موفق به ازدواج پيشي مي گرفتند. در مکتب اهل بيت(ع)براي همه دوره‌هاي سني انسان، برنامه‌ريزي شده و به ابعاد مختلف روحي و رواني زنان توجه شده است. بنابراين، هنگامي که دختران و همين طور پسران به رشد عقلي و جسمي رسيدند، بايد ازدواج کنند زيرا رها کردن اين سنت الهي يا رعايت نکردن زمان مناسب آن، پي آمدهاي روحي نامطلوبي به دنبال دارد .امام رضا(ع) فرموده اند: جبرئيل نزد پيامبر اکرم (ص) آمد و گفت: «يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَبَّکَ يُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ يَقُولُ إِنَّ الْأَبْکَارَ مِنَ النِّسَاءِ بِمَنْزِلَةِ الثَّمَرِ عَلَي الشَّجَرِ فَإِذَا أَيْنَعَ‏ الثَّمَرُ فَلَا دَوَاءَ لَهُ إِلَّا اجْتِنَاؤُهُ وَ إِلَّا أَفْسَدَتْهُ الشَّمْسُ وَ غَيَّرَتْهُ الرِّيحُ وَ إِنَّ الْأَبْکَارَ إِذَا أَدْرَکْنَ مَا يُدْرِکْنَ النِّسَاءُ فَلَا دَوَاءَ لَهُنَّ إِلَّا الْبُعُولُ وَ إِلَّا لَمْ يُؤْمَنْ عَلَيْهِنَّ الْفِتْنَة؛ اي محمد، پروردگارت تو را سلام مي رساند و مي فرمايد: دوشيزگان همچون ميوه روي درخت هستند؛ ميوه چون برسد براي آن چاره اي جز چيدن نباشد و گرنه آفتاب آن را فاسد و باد آن را خراب مي کند؛ دوشيزگان نيز هرگاه به مرحله رشد زنان برسند، آنان را دارويي جز شوهر کردن نباشد و گرنه از گمراهي و فساد ايمن نخواهند بود». حضرت رضا(ع)در اين حديث شريف دختران را با تشبيهي ظريف به ميوه درختان تشبيه و تأکيد کرده اند که در ازدواج آنان تأخيري رخ ندهد، زيرا در غير اين صورت آسيب ها و فتنه هايي دامن گير آن ها مي شود که جبران نشدني است.
ملاک انتخاب همسر
امام رضا(ع) به شرايط ازدواج و ملاک‌هاي مناسب براي ازدواج دختران نيز اشاره کرده و در زمينه لزوم دقت و بررسي در ازدواج دختران تأکيد داشته‌اند. اين امام همام به نقل از پيامبر (ص) مي فرمايند: «هر يک از شما بنگرد که فرزند عزيز و گرامي خود را به چه کسي شوهر مي دهد». يکي از مسائل بسيار مهم ازدواج، هويت ديني شخص مقابل است. از نظر اسلام، ازدواج تنها براي برآوردن غريزه جنسي نيست، بلکه هم چون دژي است که زن و مرد را در برمي‌گيرد و از دين و ايمان آنان پاسداري مي‌کند. بنابراين براي دور نگه داشتن زن از آلودگي و گناه توجه به هويت ديني امري ضروري است. حضرت رضا (ع) در حديثي ديگر خطاب به زنان مي فرمايد: «إِنْ خَطَبَ إِلَيْکَ رَجُلٌ رَضِيتَ دِينَهُ وَ خُلُقَهُ فَزَوِّجْهُ وَ لَا يَمْنَعْکَ فَقْرُهُ وَ فَاقَتُهُ قَالَ اللَّهُ تَعَالَي وَ إِنْ يَتَفَرَّقا يُغْنِ اللَّهُ کُلًّا مِنْ سَعَتِهِ‏ وَ قَالَ‏ إِنْ يَکُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيم؛ اگر مردي از تو خواستگاري کرد که از دين و اخلاقش راضي بودي، با وي ازدواج کن و فقر و تنگدستي او مانع ازدواجت نباشد». اين احاديث در مکتب اهل بيت(ع) نمايانگر اهميت جايگاه زن و لزوم دقت در شوهر دادن ايشان است.
مسائل اقتصادي زنان
يکي ديگر از جنبه هايي که جايگاه انساني زن را ارتقا داده و اهل بيت (ع) نسبت به آن توجه ويژه اي داشته اند، مساله مهريه زنان و لزوم پرداخت آن است. در منابع حديثي آمده که امام رضا (ع) توسط پدران بزرگوارشان از نبي مکرم اسلام نقل کرده‌اند: «خداي متعال همه گناهان را مي‌آمرزد، مگر کسي را که مهريه زن را به تأخير افکند، يا مزد کارگري را پايمال کند و يا انسان آزادي را بفروشد». البته بايد توجه داشت که فلسفه تعيين و پرداخت مهريه از نگاه اسلام، تنها جنبه مادي و اقتصادي ندارد، بلکه بسياري از ابعاد معنوي و تربيتي لطيف که حاکي از پيوند محبت آميز است، نيز در آن منظور شده است. همچنين حضرت رضا(ع) در پاسخ کسي که دخترش را شوهر داده و آيا مي تواند از مهريه اش استفاده کند، فرمود: «ليس له ذلک» براي پدر چنين حقي نيست. مهريه حق ويژه زن است و کسي اجازه تصرف آن را ندارد. امام رضا (ع)بر حقوق مالي زن در خانواده نيزتاکيدات بسياري داشتند که از آن جمله تامين مخارج زندگي است که بر عهده مرد مي باشد. حضرت در اين رابطه مي فرمايند: «الْأُنْثَي لِأَنَّ الْأُنْثَي فِي عِيَالِ الذَّکَرِ إِنِ احْتَاجَتْ وَ عَلَيْهِ أَنْ يَعُولَهَا وَ عَلَيْهِ نَفَقَتُهَا وَ لَيْسَ عَلَي الْمَرْأَةِ أَنْ تَعُولَ الرَّجُلَ وَ لَا تُؤْخَذُ بِنَفَقَتِهِ إِنِ احْتَاجَ؛ زن، عيال مرد و نفقه خوار او است. اگر زن نياز پيدا کند بر مرد است که تأمين اش کند و نفقه وي بر مرد است. اما بر زن واجب نيست مخارج شوهر را بپردازد و در موقع نياز به او کمک کند». حضرت، زن را درباره نفقه فرزند نيز مسئول ندانسته و مي فرمايد: «مسئوليت تامين مخارج فرزند بر عهده مادر نيست». واکاوي احاديث امام رضا(ع) در خصوص حقوق مالي زنان بيانگر اين مساله است که زنان از حقوق اقتصادي برخوردارند ولي مسئوليت و تکليف اقتصادي ندارند، يعني در جايگاه همسري، مادري و دختري حقوق مالي خاصي به آنها تعلق مي گيرد، اما درازاي دريافت اين حقوق، مأمور به اداي تکاليف اقتصادي در قبال خويشان و خانواده نيستند.

امنيت رواني و اطمينان قلبي
يکي ديگر از مسايلي که امام رضا(ع) به آن توجه کرده و آن را براي حفظ نظام خانواده و همين طور حفظ کرامت زن ضروري مي داند توجه به نياز هاي رواني و جنسي زنان است. امام علي بن موسي الرضا(ع) مي فرمايد:«...زن هاي بني اسرائيل از عفاف خارج شدند و مرتکب گناه گرديدند. آن ها را جز آراسته نبودن همسرانشان به گناه نينداخت و همانا زن همان چيزي را از تو مي خواهد که تو از او مي خواهي». همچنين امام(ع) درباره قبح دوري گزيدن مرد از زنش و توجه نکردن به نيازهاي جنسي او مي فرمايد: «...إِذَا تَرَکَهَا أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ کَانَ آثِماً بَعْدَ ذَلِک‏؛ اگر مردي به مدت چهارماه زنش را رها کند و از او دوري گزيند گناهکار است».
امام رضا(ع) علاوه بر اين به محبت به همسر توجه داشته و نيکي به همسر در سيره عملي امام تجلي يافته است. در منابع آمده امام رضا(ع) هنگام تولد فرزندشان حضرت جواد(ع) در مدح و ستايش همسر خود فرمودند :« ...قدّست‏ أمّ‏ ولدته‏ قد خلقت طاهرة مطهّرة؛ مقدس است مادري که او را به دنيا آورد و پاک و طاهر خلق شده است». ارزش و اهميت والاي رفتار صحيح در اسلام مساله مهمي است که که در خانواده نقش بسيار مهمي ايفا مي کند و نحوه تعامل با اعضاي خانواده که هم شامل مردان و هم شامل زنان مي شود در کلام و سيره عملي اهل بيت(ع) به خوبي نمايان است. امام رضا (ع) در مورد جايگاه و مقام کساني که در فضاي خانه به تکريم همسر وخانواده، خوش رفتاري و نيکوکاري در قبال آن ها مي پردازند، مي فرمايند: «أَقْرَبُکُمْ مِنِّي مَجْلِساً يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَحْسَنُکُمْ خُلُقاً وَ خَيْرُکُمْ لِأَهْلِهِچ؛ نزديکترين شما به من از نظر مقام در روز قيامت، کسي است که در مورد خانواده خود خوش رفتار باشد» همچنين حضرت در روايت ديگري مي فرمايند: «بهترين مردم از نظر ايمان کسي است که درباره خانواده خود نيکوکارتر باشد.
نويسنده - سعيده حياتي، دانشجو کارشناسي ارشد تاريخ
انتهاي پيام/*