خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - استان تهران : همه وقايع تاريخي ظرفيت ماندگاري در اذهان عمومي را ندارند و عنصري وقايع تاريخي را ظرفيتي ماندگار مي دهد " تأثيرگذاري آنها " بر تاريخ و روند پيشرفت يک ملت است. شايد اين گزافه نباشد که صفت ماندگاري و عنصر تأثيرگذاري وقايع زماني در تاريخ ملل مشاهد مي شود که نقش زنان در آن به عنوان هدايت گران يا پديدآوردنگان يک واقعه بيش از مردان پررنگ يا حداقل هم طراز آنها پررنگ بوده باشد .
در تاريخ ايران به ويژه بعد اسلام ما شاهد حضور اجتماعي قدرتمند اجتماعي زنان در عرصه هاي مختلف هستيم و در دوره قاجار بي شک يکي از مهم ترين وقايع " لغو امتياز تنباکو" است که نقش زنان در اين واقعه بعد از علما، پررنگ ترين نقش هاي اجتماعي است .
مهري زارع پور محقق، آموزگار و فعال تربيتي در گفتگو با خبرنگار زنان نيوزدر اين باره گفت: زنان همواره در مبارزه عليه مشکلات اقتصادي پيشگام بوده اند و با حضور پر‌رنگشان در قيام عليه قرارداد تنباکو و پيروي از حکم تحريم آن، زمينه تقويت و پيروزي در اين جنبش را فراهم آوردند.

متن فتواي ميرزاي شيرازي

زارع پور در پاسخ به اين سؤال که چه عواملي موجب مشارکت زنان در جنبش و قيام برعليه امتياز توتون و تنباکو شد، گفت:
ايران از نظر اقتصادي و اجتماعي در عصر قاجار جامعه اي درهم شکسته و ورشکسته بود و در اين ميان نه تنها زنان بلکه مردان هم از امتيازات خاصي برخوردار نبودند.با اين حال از اوايل عصر ناصري تحولاتي در جامعه به وقوع پيوست که اين وقايع علاوه بر بيداري مردان باعث نقش آفريني زنان در جامعه گشت. ضعف اقتصادي و سياسي حکومت قاجار موجب واگذاري امتيازهاي متعددي به بيگانگان شد. از ميان امتيازات اعطا شده به اروپاييان، امتياز تنباکو به جهت پيامدهاي سياسي و اجتماعي آن از اهميت بيشتري در تاريخ ايران برخوردار است. در ماجراي قيام عليه اين امتياز علاوه بر اين‌که مردم براي نخستين بار در يک قيام ضد استبدادي مشارکت داشتند، بلکه حضور مؤثر زنان در بين آنان و اقدام هاي مهمي که در جهت مخالفت با استبداد ناصرالدين شاهي انجام دادند، داراي اهميت بسياري است. زنان در القاي اين امتياز نقش مهم و کليدي ايفا نمودند به طوري که در صورت عدم حضور آنان چنين دستاورد مهم تاريخي به وقوع نمي پيوست.
وي با اشاره به اينکه امتياز قرارداد توتون و تنباکو که معروف به قرارداد رژي است که در تاريخ ?? رجب???? ه .ق مطابق با ?? مارس ???? ميلادي به امضاي ناصرالدين شاه رسيد، ادامه داد: براساس مفاد اين قرارداد انحصار خريد و فروش توتون و تنباکوي ايران در بازارهاي داخلي وخارجي به مدت??سال در ازاي پرداخت سالانه 15هزار ليره استرلينگ و يک چهارم سود خالص به شاه ،به ماژور تالبوت واگذار شد. روزنامه اختر با آگاهي از حق انحصارتجارت خارجي تنباکو که شرکت رژي از عثماني در ازاي پرداخت?????? پوند به دست آورده بود به افشاي مضرات قرارداد رژي پرداخت.
اين محقق و فعال تربيتي تصريح کرد : با افشاي اين قرارداد اقشار مختلف جامعه با انگيزه هاي متفاوت به رهبري روحانيت که به واسطه مسائل عرفي و مذهبي نفوذ بسياري در ميان مردم داشت برضد اين قرارداد قيام کردند.
اين معلم آموش و پرورش با بيان اينکه مصرف تنباکو و توتون در مظاهر زندگي زن و مرد عصر قاجار به دور از اختلاف طبقاتي ميان آنها در مهماني ها و جشن ها، مسافرت و خروج از خانه نمود بسيار داشت حتي در مراسم تعزيه و سوگواري هم استفاده مي گرديد، افزود : اوج مبارزات سياسي زنان پيش از انقلاب مشروطه در اين جنبش مشاهده مي شود. اگرچه مشارکت آنان در جنبش تنباکو نخستين حرکت سياسي زنان عليه قاجار به شمار نمي آيد، اما نقش آنان در تقويت و پيروزي آن حائز اهميت است.

زراع پور، حضور زنان در اين مبارزه را مانند هر واقعه سياسي داراي زمينه ها و عللي دانست و گفت: اوضاع و شرايط زندگي زنان در آن زمان به واسطه سنت هاو تعصبات غيرمنطقي بسيار اسفبار بود. فعاليت هاي فرهنگي آن‌ها محدود بود و دختران از طريق مکتب خانه ها موفق به آموختن سواد مي شدند .
وي با اشاره به اعتراض زنان به گران شدن قيمت نان در سال ????ه.ق ، اظهار داشت: اين مسئله خود دليل آشکاري بر اوضاع ناهنجار اقتصادي مردم ايران در زمان واگذاري قرارداد رژي به تالبوت بود. با انتشار خبراين قرارداد اقشار مختلف جامعه با آگاهي از تبعات آن که در آغاز اعتراض به واگذاري يک قرارداد اقتصادي بود به اعتراض پرداختند.
ويکانون هاي اصلي اين قيام را تبريز ،شيراز و تهران دانست و گفت: حضور و مشارکت زنان در اين شهرها بسيار چشمگير بود .البته به نظر مي رسد به دليل موقعيت جغرافيايي و اهميت تبريز در ارتباط با استانبول نخستين بار مردم اين شهر از انعقاد قراداد آگاه و قيام عليه قرارداد تنباکو ار اين شهر آغاز شد. زنان تبريز هم به رهبري زينب پاشا در اين قيام حضور داشتند.
وي در بخشي از صبحت هاي خود به تشريح جريان شکل گيري مبارزه مردمي عليه انحصار امتياز تنباکو به انگليس پرداخت و گفت: در جريان قيام، مردم ابتدا شروع به بستن بازار ها نمودند زيرا بستن بازار به عنوان يک مرکز تجاري در پيروزي جنبش اهميت بسيار داشت.بعداز چند روز نيروهاي دولت درصدد گشودن بازار برآمدند وبا ايجاد رعب و وحشت درميان بازاريان و مردم موفق به اين امر شدند.

زينب پاشا

اين محقق و فعال تربيتي ادامه داد: در چنين روزگاري عده اي از زنان مسلح با چادر نماز که گوشه هاي آن را به کمر بسته بودند در بازار ظاهر شده ،دست به اسلحه برده ومجددا بازار را بستند. رهبري اين زنان به عهده زينب پاشا و معروف به"بي بي شاه زينب "بود. يکي ديگر از اقدامات زنان تبريز در جنبش تنباکو به هنگام ورود آقاعلي آشتياني ملقب به امين حضور در تبريز بود که ناصرالدين شاه براي آرام کردن اوضاع به همراه هدايايي براي جلب توجه مجتهدان و علماء تبريز به اين شهر فرستاده بود. زنان انجمن بزرگي تشکيل دادند و اعلام کردند که اگر امين حضور وارد تبريز شود او را خواهند کشت. در شيراز نيز تظاهرات مردم در مخالفت با انعقاد قرارداد رژي بسيار گسترده بود. جمعيتي حدود ????نفر از زنان و مردان اين شهر در تلگراف خانه و مرقد شاه چراغ در اعتراض به ورود نماينده رژي تجمع کردند.
زارع پور به چگونگي مبارزه عليه قرارداد ننگين انحصار تنباکو در تهران پرداخت و گفت: در تهران نيز در تاريخ ?جمادي الثاني ????ه .ق مصادف با ايام شهادت حضرت زهرا (س) وقتي مردم براي حضور در مراسم عزاداري و روضه خواني آماده مي شدند با آگاه شدن از دستور شاه مبني بر تبعيد آشتياني دسته دسته به سمت خانه ايشان روانه شدند.
اين معلم آموزش و پرورش با اشاره به اينکه زنان در طول مسير به بازارها رفتند و دکان هاي گشوده را بستند. پس از بستن بازار نيز در حرکت بعديشان سرها را از روي چادر گِل گرفتند و با گريه و ناله به سوي ارگ سلطنتي حرکت کردند، گفت: زنان با اين حرکت شرايطي به وجود آوردند که دولت و حرم سلطنتي را دچار وحشت کردند. همزمان با حرام اعلام شدن توتون و تنباکو از سوي ميرزاي شيرازي، زنان در بازار ناصرالدين شاه نيز همگام با مردم در اين قيام شرکت کردند و از استعمال توتون و تنباکو و تهيه آن براي شاه خودداري کردند.

وي افزود : اين زنان در اقدامي بي سابقه تمام قليان هاي موجود در بازار را جمع آوري کرده و شکستند. شواهدي نيز حاکي از حضور زنان در جنبش مردم مشهد عليه انعقاد قرارداد رژي مي باشد که به نشانه اعتراض در مسجد گوهرشاد اجتماع کرده بودند.اين قيام منحصر به شهرهاي بزرگ ايران نبود بلکه ساير ولايات و مردم روستاها نيز به آن پيوستند و آحاد مردم اعم از زن و مزد و باديه نشين و ايلات و عشاير دست به تحريم تنباکو زدند.
اين محقق و فعال تربيتي با اشاره به اينکه برخي انگيزه هاي اصلي قيام را اقتصادي و سياسي محض مي دانند و عنوان مي کنند که اعتراض به امتياز تنباکو ?ماه پيش از فتواي ميرزاي شيرازي توسط صنف کاسب صورت گرفت، اظهار داشت: اما برخي آن را قيامي مذهبي به رهبري روحانيت مي دانند اما درباره علل حضور زنان در جنبش تنباکو اکثر محققين براين باورند که سنت و ايمان مذهبي آنها را لرزاند و به تظاهرات و اعتراض وادارشان کرد.
زارع پور تصريح کرد: اين نظريه برگرفته از اين امر است که فعال‌ترين بُعد حضور زنان در جامعه شرکت در مراسم مذهبي،عزاداري و روضه خواني بوده است و سير تحولات فکري زنان برطبق اين نظريه پيوند نزديکي با مذهب دارد.
اين معلم آموزش و پرورش در پايان صحبت هايش تأکيد کرد : زنان همواره در مبارزه عليه مشکلات اقتصادي پيشگام بوده اند و به دليل علائق و تربيت مذهبي با حضور پررنگ در اين جنبش و پيروي از حکم تحريم تنباکو زمينه تقويت و پيروزي آن را فراهم آوردند. جنبش تنباکو با رهبري روحانيت که نقش مهمي در مسائل شرعي وعرفي جامعه عصر قاجار داشت به اوج خود رسيد و زمينه را براي حضور آگاهانه زنان در وقايع مشروطه و تلاش براي احقاق ابتدايي ترين حقوق مدني ايشان در سال‌هاي بعد فراهم نمود.
انتهاي پيام/*