خبرگزاری زنان ایران

به گزارش خبرگزاری زنان ایران - دکتر رقيه همتي ، استاديار گروه زبان و ادبيات فارسي دانشگاه پيام نور مرکز مرند در يادداشتي به ترسيم چهره زن اساطيري در شناهنامه پرداخت.
فردوسي شاعر بلندآواز? ايران در اثر جاويدان خود شاهنامه، به عنوان ميراث فرهنگي ايرانيان باستان همچون آيينه اي تمام نما به نکات مختلف زندگي و آداب و رسوم اجتماعي مردم آن زمان با نگاهي ايراني- اسلامي پرداخته است. آنچه از مطالع? اين اثر در مقطع هاي مختلف زماني به دست مي آيد نگاه دوگانه به زنان در شاهنامه است که گاه زنان مطرود و از عرص? اجتماع دور هستند و زماني ديگر زن آرماني را شاهد هستيم که آرماني است و در کنار مردان نقش آفريني مي کند. فردوسي هم به دليل دين و مذهبي که دارد غالباً از زنان با عفاف و حجاب ياد مي کند و از آنها با عناوين «پوشيده روي» و «پوشيده رخ» ياد مي کند. فردوسي در داستان ضحاک و دختران جمشيد، آن‌گاه که از «ارنواز» و «شهرناز» نام مي‌برد، از آنها به پوشيده‌رويي ياد مي‌کند و مي‌گويد:
هم، آواز پوشيده‌رويان اوي نخواهم که آيد ز ايوان به کوي (فردوسي: 5: 317)
حجاب و پوشيدگي زنان در شاهنامه باعث دور بودن آنها از اجتماع نيست. بلکه برعکس، آنها در عرصه هاي مختلف همچون جنگ، پادشاهي و ... حضور پررنگ دارند. تا جايي که بعضي از آنها همچون «هماي دختر بهمن»، «پوران دخت» و «آزرم دخت» به مقام پادشاهي هم مي رسند. و نکت? مهم ديگري که جايگاه والاي زنان را در ايران باستان نشان مي دهد نام هاي زيبا و دلنشين آنهاست که اگر اهميتي نداشتند هيچ وقت فردوسي با نام-هاي خاص و شخصيت هاي فرديت يافته از آنها نام نمي برد و تنها با عناوين زن و ضعيفه و گوشيده روي و ... در پشت گرد و غبار تاريخ رنگ مي باختند و به فراموشي سپرده مي شدند.
حجاب و حضور زنان در اجتماع:
مسأل? عفاف و حجاب زن ايراني در جاي جاي شاهنامه قابل مشاهده است و ذکر تمام ابعاد اين شخصيت ارزشمند در اين مقال کوتاه نمي گنجد. زن در شاهنامه انساني زيبا و لطيف است. دلاوري و شاعت از ديگر نکات مثبت زنان در اين اثر است که نمون? بارز آن را در چهر? «گردآفريد» در داستان رزم «رستم و سهراب» مي توان ديد که در کنار دژ سپيد به نبرد سهراب مي آيد و او را شگفت زده مي کند و تا زماني که کلاهخود از سرش کنار نرفته است تشخيص زن بودن او سخت است و اين نشانگر عفاف زن ايراني است. فرنگيس زن شجاع ديگر است که پدر خود را از عواقب گشته شدن سياوش آگاه مي کند. «سيندخت (مادربزرگ رستم، مادر رودابه) را مادري مهربان و واقع‌بين، آگاه، هوشيار و سياست‌مداري مدبر و شجاع مي‌داند». (معصومي دهقي، 1383: 28)
عشق و عفاف از مقوله هاي ديگري است که با شخصيت زنان در شاهنامه عجين شده است. برخلاف ساير داستان هاي عاشقانه در شاهنامه زنان عاشق پهلوانان مي شوند ولي رفتار و حرکتي دور از اخلاق در آنها ديده نمي شود. به عنوان مثال از عشق رودابه به زال و نيز تهمينه به رستم مي توان اشاره کرد. داستان «زال و رودابه» يکي از زيباترين داستان هاي بزمي شاهنامه است.
حجاب زن ايراني و توراني در متن شاهنامه قابل استناد است به عنوان نمونه از زبان منيژه دختر افراسياب توراني مي شنويم «منيژه منم دخت افراسياب برهنه نديده تنم آفتاب» و اين سخن نشان دهند? پوشيدگي و حجاب در دور? باستان است.
«در حقيقت، در ميان ادبيات منظوم گذشته، شاهنامه تنها کتابي است که زن، نقش اساسي در آن ايفا مي‌کند. در شاهنامه، ما زندگي زناني را مي‌خوانيم که تأثير شگرفي در ايجاد بعضي از وقايع دارند. در اين کتاب، ما به جز چند مورد جزئي، شاهد فعاليت گسترده زنان هستيم و با توجه به جامعه مردسالار آن دوره، چنين توجه به زن و مادر، بسيار جالب به نظر مي‌رسد». (يزداني، 1386: 94)
نتيجه گيري:
زن به عنوان شخصيتي آرماني در شاهنامه هم داراي عفاف و حجاب است و هم خرد و دلاوري و اخلاق نيکو دارد و به عنوان مشاور و جنگاور و پادشاه و ... دوشادوش مردان در جامعه ايفاي نقش مي کند. و حجاب و پوشيدگي او مانع از حضور او در اجتماع نيست. او در زندگي فردي زني لطيف و زيبا و زمان ديگر مادري مهربان و دلسوز است و در زندگي اجتماعي مشاوري باخرد و جنگاوري شجاع و پادشاهي بادرايت است. و مي-توان گفت زن از دوران پيش از اسلام در ايران داراي ارج و قرب بوده است و بعد از ورود اسلام بر ارزش اعتبار او بيش از پيش افزوده مي شود و هر روز شاهد حضور زنان و دختران بادرايت در رأس امور در ايران عزيز و سربلندمان هستيم.
فردوسي، ابوالقاسم. (1379). شاهنامه. به کوشش: دکتر سعيد حميديان، تهران: قطره.
يزداني، زينب. (1386). زن و شعر. تهران: تيرگان.
معصومي دهقي، احمدرضا. (1383). زناشويي در شاهنامه. اصفهان: نقش خورشيد.
انتهاي پيام/*