کد خبر: 183054 تاريخ انتشار: 1404/12/09 - 09:34
مسئوليت اجتماعي و حمايت از آسيب پذيران
تبريز-مسئوليت اجتماعي، بهويژه در قبال حمايت از اقشار آسيبپذير، يکي از ستونهاي اصلي يک جامعه سالم و اخلاقي است.
از آذربايجان شرقي،محمدي در طي يادداشتي نوشت: اين مسئوليت نه تنها بر دوش نهادها و دولتها، بلکه بر عهده تکتک افراد جامعه، بهخصوص کساني که از امکانات و ثروت بيشتري برخوردارند، قرار دارد. سيره حضرت خديجه (س) نمونهاي درخشان از تحقق اين مسئوليت است که ميتوان از آن درسهاي فراواني گرفت.
مسئوليت اجتماعي چيست؟
مسئوليت اجتماعي در سادهترين تعريف، تعهدي است که افراد و سازمانها در قبال جامعه خود احساس ميکنند و بر اساس آن، تلاش ميکنند تا با فعاليتهاي خود، تأثير مثبتي بر جامعه بگذارند و از آسيب رساندن به آن خودداري کنند. اين مفهوم شامل جنبههاي مختلفي چون رفتار اخلاقي، اقتصادي، زيستمحيطي و بشردوستانه ميشود.
چرا حمايت از اقشار آسيبپذير، ستون مسئوليت اجتماعي است؟
اقشار آسيبپذير (مانند فقرا، يتيمان، بيوهزنان، معلولان، بردگان در زمان جاهليت، و هر کسي که در جامعه با نابرابري يا کمبود مواجه است) معمولاً از حداقل امکانات و حقوق شهروندي برخوردار نيستند. مسئوليت اجتماعي حکم ميکند که ما نه تنها به دنبال منافع شخصي باشيم، بلکه از تواناييهاي خود براي ياري رساندن به کساني استفاده کنيم که بيشترين نياز را دارند. اين حمايت ميتواند:
1. تأمين نيازهاي اوليه: فراهم کردن غذا، پوشاک، مسکن و خدمات بهداشتي براي کساني که قادر به تأمين آن نيستند.
2. توانمندسازي: کمک به افراد براي يادگيري مهارتها، دسترسي به آموزش، يا ايجاد فرصتهاي شغلي تا بتوانند روي پاي خود بايستند.
3. حمايت روحي و رواني: ارائه دلگرمي، احترام، و احساس تعلق به کساني که ممکن است به دليل شرايطشان احساس انزوا يا بيارزشي کنند.
4. تلاش براي رفع ريشههاي آسيبپذيري: پيگيري و تلاش براي اصلاح ساختارهايي که منجر به فقر و نابرابري ميشوند.
درسهايي از سيره حضرت خديجه (س) در اين زمينه:
- پيشگامي در سخاوت و ايثار: ايشان پيش از آنکه اسلام بگويد "به فقرا کمک کنيد"، خود با ثروت فراوانش، نه تنها نيازهاي پيامبر (ص) و خانواده را تأمين ميکرد، بلکه بردگان را آزاد ميساخت (که در جامعه جاهلي از شديدترين اقشار آسيبپذير بودند)، يتيمان و بيوهزنان را حمايت ميکرد و به مستضعفان ياري ميرساند. اين نشاندهنده آن است که مسئوليت اجتماعي، ريشه در فطرت پاک و ارزشهاي انساني دارد
: - استفاده از ثروت به عنوان ابزار عدالت: حضرت خديجه (س) ثروت خود را صرفاً براي زندگي خود و خانوادهاش به کار نبرد، بلکه آن را در راه خدا و براي تحقق اهداف بزرگتري چون گسترش عدالت و حمايت از پيامبر (ص) و دين او به کار گرفت. اين درس بزرگي است براي ثروتمندان امروز که ثروتشان ميتواند وزنه تعادلي در جامعه براي کاهش نابرابريها باشد.
- حمايت همه جانبه (مادي و معنوي): کمکهاي ايشان فقط مادي نبود؛ بلکه در دل محاصره شعب ابيطالب، دلگرمي و اميدواري ايشان به پيامبر (ص)، خود سرمايهاي بزرگ براي حفظ روحيه مسلمانان و ايستادگي در برابر سختيها بود. اين نشان ميدهد که گاهي حمايت روحي، ارزشمندتر از هر دارايي مادي است.
- احترام به کرامت انساني: رفتار کريمانه و بااحترام ايشان با همه، حتي کساني که در جامعه جايگاهي نداشتند، نشاندهنده درک عميق ايشان از کرامت ذاتي انسان بود. ايشان نه تنها نيازهايشان را برطرف ميکردند، بلکه به آنها ارزش و احترام ميگذاشتند.
در نهايت، سيره حضرت خديجه (س) به ما ميآموزد که مسئوليت اجتماعي، يک انتخاب نيست، بلکه يک وظيفه اخلاقي و انساني است. ثروت و توانمندي، فرصتي است براي خدمت به خلق و ساختن جهاني عادلانهتر، بهويژه براي آناني که بيش از همه نيازمند دست ياري ما هستند. اين همان نوري است که از زندگي ايشان براي هميشه در تاريخ تابيده است.
الگوي کمکرساني حضرت خديجه (س) با خيريههاي معمول تفاوتهاي بنياديني دارد که ريشه در انگيزهها، گستره عمل و نوع حمايتي است که ايشان ارائه ميدادند. در حالي که خيريههاي معمول اغلب بر کمکهاي مادي و رفع نيازهاي اوليه تمرکز دارند، ياريرساني حضرت خديجه (س) ابعاد گستردهتري را شامل ميشده است:
- انگيزه الهي و هدف معنوي: ياريرساني حضرت خديجه (س) ريشه در ايمان عميق و هدف الهي داشت. ايشان اموال خود را در راه پيشبرد دين اسلام و حمايت از پيامبر (ص) و مسلمانان هزينه ميکردند. اين با انگيزه صرف بشردوستانه يا رفع مشکلات صرفاً دنيوي در بسياري از خيريههاي امروزي متفاوت است.
- حمايت همه جانبه: علاوه بر کمکهاي مالي و تأمين نيازهاي اوليه (مانند غذا و پوشاک در دوران محاصره شعب ابيطالب)، ايشان حمايتهاي معنوي، عاطفي و روحي بيبديلي از پيامبر (ص) داشتند. در زماني که ديگران پيامبر (ص) را تکذيب ميکردند، خديجه (س) ياور و تسليدهنده ايشان بودند. اين جنبه حمايتي در کمتر خيريهاي ديده ميشود.
- استقلال مالي و کارآفريني: حضرت خديجه (س) خود يک بازرگان موفق و ثروتمند بودند. ايشان نه تنها به نيازمندان کمک ميکردند، بلکه با مديريت کسبوکار خود، استقلال اقتصادي را نيز تجربه کرده و آن را در راه اهداف بزرگتر به کار گرفتند. اين مدل، صرفاً توزيع کننده کمک نيست، بلکه الگوي توانمندسازي نيز هست.
- فداکاري کامل اموال: ايشان تمامي دارايي خود را در راه اسلام صرف کردند و در دوران سخت محاصره، با فروش اموال خود، نيازهاي مسلمانان را برطرف نمودند. اين سطح از ايثار و فداکاري مالي، که تا پايان عمر ادامه داشت، بسيار فراتر از کمکهاي متعارف خيريهها است.
- حمايت از اقشار خاص: حضرت خديجه (س) به حمايت از بردگان، زنان بيپناه، يتيمان و مستضعفان پيش از اسلام نيز شهرت داشتند و با آزاد کردن بردگان و تأمين سرپناه براي نيازمندان، نقشي فراتر از کمکهاي صرفاً مادي ايفا ميکردند.
به طور خلاصه، الگوي کمکرساني حضرت خديجه (س) ترکيبي از ايمان، ايثار، حمايت همهجانبه (مادي و معنوي)، و کارآفريني بود که در خدمت هدفي متعالي قرار داشت و اين آن را از ماهيت صرفاً خدماتي و مادي بسياري از خيريههاي امروزي متمايز ميکند.
کرامت انساني در رفتار اجتماعي حضرت خديجه (س) به شيوههاي مختلفي نمود داشت و ايشان را به الگويي برجسته در عصر جاهليت و بلکه براي تمام دوران تبديل کرده بود. برخي از اين نمودها عبارتند از:
- لقب "طاهره" و پاکدامني: ايشان پيش از ازدواج با پيامبر (ص) به دليل پاکدامني، صداقت، امانتداري و حسن خلق، در ميان مردم مکه به "طاهره" (پاکيزه) معروف بودند. اين لقب نشاندهندهي احترام جامعه به شخصيت والاي اخلاقي و رفتاري او بود که فراتر از معيارهاي رايج آن زمان قرار داشت.
- احترام به شخصيت پيامبر (ص) و عدم خودبرتربيني: با وجود ثروت فراوان و جايگاه اجتماعي والا، حضرت خديجه (س) در مواجهه با پيامبر (ص) همواره احترام ايشان را پاس ميداشتند و هيچگاه رفتاري که نشاندهنده برتريجويي باشد از خود بروز نميدادند. ايشان حتي در ابتداي زندگي مشترک، خانه خود را به خانه پيامبر (ص) اطلاق کرده و خود را کنيز ايشان خواندند، که اين نشان از نهايت تواضع و احترام به شخصيت همسرشان بود.
- رفتار کريمانه با زيردستان و کارگزاران: ايشان نه تنها با پيامبر (ص) و اطرافيان خود، بلکه با کارگزاران و زيردستان خود نيز با نهايت بزرگواري، فروتني و بر اساس کرامت انساني رفتار ميکردند. گزارش شده است که ايشان به کارگزارانشان غذاي گوارا تدارک ميديدند و از هيچ کوششي براي قدرداني از زحماتشان دريغ نميکردند.
- حمايت از مستضعفان و بردگان: حضرت خديجه (س) پيش از بعثت نيز به نيکوکاري، حمايت از نيازمندان و آزاد کردن بردگان شهرت داشتند. ايشان زناني را که در جامعه جايگاهي نداشتند، تحت حمايت خود قرار ميدادند و برايشان سرپناه فراهم ميکردند. خريدن بردگان و آزاد کردنشان در راه خدا، نمونهاي از احترام به کرامت انساني اين افراد بود که در جامعه جاهلي از حداقل حقوق نيز بيبهره بودند.
- پاسخ به شماتتها با منطق و کرامت: زماني که برخي از زنان قريش به خاطر ازدواج حضرت خديجه (س) با پيامبر (ص) که در آن زمان فقيري يتيم محسوب ميشدند، ايشان را مورد شماتت قرار دادند، حضرت خديجه (س) با منطق و استدلال، ضمن بيان فضايل اخلاقي پيامبر (ص)، پاسخي کوبنده به اين ياوهگوييها دادند و شخصيت خود و همسرشان را حفظ کردند.
- حمايت روحي و رواني: فراتر از حمايتهاي مالي، ايشان پشتيبان روحي و رواني پيامبر (ص) در سختترين شرايط بودند. در زماني که پيامبر (ص) مورد تمسخر و تکذيب قرار ميگرفتند، حضرت خديجه (س) با دلگرمي و اطمينانبخشي، روحيه ايشان را تقويت ميکردند و به ايشان اطمينان ميدادند که خداوند هرگز ايشان را تنها نخواهد گذاشت، چرا که ايشان اهل صداقت، امانت و کمک به نيازمندان هستند.
: اين ويژگيها نشان ميدهد که کرامت انساني در سيره حضرت خديجه (س) تنها يک مفهوم انتزاعي نبود، بلکه در عمل، رفتار و تعاملات اجتماعي ايشان به وضوح تجلي داشت و ايشان را به الگويي براي ارج نهادن به مقام انسان، فارغ از جايگاه ظاهري، تبديل کرده بود.
پروين محمدي ناحيه عجب شير