|
خبرگزاری زنان ایران/یادداشت |
|
حضرت خدیجه(س):بانوی بزرگ مکه و حامی بی بدیل نهضت پیامبر اسلام |
|
|
|
تبریز-حضرت خدیجه سلام الله علیها شخصیت ممتاز صدر اسلام، جایگاه ویژهای در میان مسلمانان دارد. نقش آن حضرت در شکلگیری و گسترش نهضت پیامبر اسلام صلوات الله علیه و آله بیبدیل است. این بانوی عظیمالقدر در میان جامعه مکه نیز دارای وجهه و وجاهت کم نظیری بوده است و از سرآمدان و معتبران آن روز مکه به شمار میآمده است. |
|
|
به گزارش خبرگزاری زنان ایران از آذربایجان شرقی،رونقی در طی یادداشتی نوشت:پشتیبانی و حمایت بیدریغ ایشان از شخصیت پیامبر و دین اسلام و نیز جامعه کوچک و شکننده تازه مسلمان شده مکه در استواری و اعتلای اسلام انکارناشدنی است. آن بانوی گرانقدر از این جایگاه معتبر اجتماعی و اقتصادی در جهت حمایت از آسیبدیدگان و محرومان و نیز انسجام و امیدآفرینی اجتماعی بهره می برده است. در این نوشته مروری کوتاه به شخصیت این بانوی مکرم با توجه به ابعاد حمایتگرانه و نقش خیرخواهانه ایشان در فعالیتهای اجتماعی داشتهام که البته ابعاد و زمینه این بحث بسیار گسترده است. از پیامبر گرامی اسلام در فضیلت و اهمیت جایگاه ایشان روایتی مشهور نقل شده است : أَیْنَ مِثْلُ خَدِیجَةَ، صَدَّقَتْنِی حِینَ کَذَّبَنِی النَّاسُ وَ وَازَرَتْنِی عَلَی دِینِ اللَّهِ وَ أَعَانَتْنِی عَلَیْهِ بِمَالِهَا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَمَرَنِی أَنْ أُبَشِّرَ خَدِیجَةَ بِبَیْتٍ فِی الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبِ الزُّمُرُّدِ لَا صَخَبَ فِیهِ وَ لَا نَصَب. «مثل خدیجه پیدا نخواهد شد. خدیجه در آن هنگام که مردم مرا تکذیب کردند، مرا تصدیق نمود، و مرا با ثروت خود برای پیشرفت دین خدا یاری نمود. خدا به من دستور داد خدیجه را به قصر زمرّدی که در بهشت دارد و هیچ رنج و زحمتی در آن نیست، بشارت دهم.»
زندگینامه و شخصیت حضرت خدیجه (س)
حضرت خدیجه بنت خویلد (س) از خاندان بنیاسد، شاخهای از قریش بود. خاندان او از اشراف مکه محسوب میشد و در میان قبیله قریش به خردمندی، تدبیر و ثروت شهرت داشتند.
پدر ایشان خُوَیلد بن اَسَد، از بزرگان قریش بود که در نبردهای قبیلهای نقش پررنگی داشت. مادر ایشان فاطمه بنت زائده از تیره بنیعامر بود و نسب او نیز به خاندانهای ریشهدار عرب بازمیگشت.
بنیاسد از طوایف سرشناس و تأثیرگذار در جامعه مکه بود و از نظر اقتصادی و سیاسی در میان قبایل قریش نفوذ داشت. این امر، نقش خانواده حضرت خدیجه (س) را در تحولات اجتماعی آن دوران پررنگ میسازد.
فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی حضرت خدیجه (س
حضرت خدیجه (س)؛ بازرگان موفق مکه حضرت خدیجه (س) برخلاف بسیاری از زنان عرب آن دوران، در تجارت و بازرگانی فعال بود و به یکی از ثروتمندترین افراد مکه تبدیل شد. کاروانهای تجاری او به شام و یمن میرفتند و شهرتش به دقت، صداقت و مدیریت قوی در معاملات تجاری زبانزد بود. ابن سعد در طبقات الکبری مینویسد:
“خدیجه بنت خویلد از بانوان شریف قریش و دارای ثروت عظیمی بود که کاروانهای تجاریاش از شام و یمن به مکه میآمدند. او با مردانی که در تجارت مهارت داشتند، قرارداد همکاری میبست و سود کلانی میبرد.”
لقب “طاهره” و جایگاه اجتماعی اوبسیاری از منابع تاریخی به حضرت خدیجه (س) لقب “طاهره” را نسبت دادهاند که نشان از پاکدامنی، صداقت و پایبندی او به ارزشهای اخلاقی داشت. پیامبر اکرم (ص) درباره حضرت خدیجه (س) فرمودند:” خدیجه، زنی بود که مردم مکه او را به پاکی و عفت میشناختند.”
ازدواج با پیامبر (ص) و تشکیل اولین خانواده اسلامی
علیرغم خواستگاری بسیاری از اشراف مکه، حضرت خدیجه (س) خود پیشنهاد ازدواج با پیامبر (ص) را مطرح کرد. او در پیامبر (ص) صداقت، امانتداری و اخلاق نیکو را مشاهده کرد و این ویژگیها را بر ثروت و نسب ترجیح داد.ابن هشام در سیره خود مینویسد : “خدیجه (س) به دلیل صداقت محمد (ص)، خود پیشنهاد ازدواج داد و نزد عمویش ورقة بن نوفل از این تصمیم سخن گفت.
شرایط و ویژگیهای این ازدواج
مهریه حضرت خدیجه (س) از اموال خود او پرداخت شد، درحالیکه پیامبر (ص) نیز از دارایی خود، هدایایی به ایشان تقدیم کرد. برخلاف ازدواجهای جاهلی، این پیوند بر پایه محبت، ایمان و صداقت استوار بود.
نقش حضرت خدیجه (س) در حمایت از پیامبر (ص) در دوران قبل از بعثت
- همراهی با پیامبر (ص) در عبادت و تفکر در غار حراء
- ایمان عمیق به پیامبر (ص) حتی پیش از بعثت
- حمایت از پیامبر (ص) در برابر آزارهای مشرکان مکه
یاریگری و حمایت حضرت خدیجه (س) از پیامبر (ص) و اسلام
ایمانآوری حضرت خدیجه (س) و جایگاه او در صدر اسلام
حضرت خدیجه (س)، نخستین زنی بود که به پیامبر اکرم (ص) ایمان آورد. او در همان لحظه نخست بعثت، بدون تردید ایمان خود را اعلام کرد. پیامبر اکرم (ص) درباره ایمان حضرت خدیجه (س) فرمودند:
“آمَنَتْ بِی إِذْ کَفَرَ بِیَ النَّاسُ، وَصَدَّقَتْنِی إِذْ کَذَّبَنِیَ النَّاسُ” “او به من ایمان آورد، هنگامی که مردم به من کفر ورزیدند و مرا تصدیق کرد، هنگامی که مردم مرا تکذیب کردند.”
حمایت مالی از پیامبر (ص) و مسلمانان
انفاق ثروت در راه اسلام
- حضرت خدیجه (س) همه اموال خود را در راه گسترش اسلام هزینه کرد.حضرت خدیجه (س) نخستین کسی بود که در راه خدا انفاق کرد و مال خود را برای پیامبر (ص) و مسلمانان بذل نمود تا جایی که تمام داراییاش تمام شد.”
نقش حضرت خدیجه (س) در تأمین نیازهای مسلمانان در شعب ابیطالب
در دوران سه سال محاصره اقتصادی مسلمانان در شعب ابیطالب، ثروت حضرت خدیجه (س) باعث شد که مسلمانان از گرسنگی نجات یابند.بسیاری از منابع تاریخی از فداکاری مالی او در این دوران سخت یاد کردهاند.
حمایت روحی و عاطفی از پیامبر (ص) در دوران سختیها
آرامشبخشی حضرت خدیجه (س) به پیامبر (ص)
- هرگاه پیامبر (ص) از آزارهای مشرکان رنجیدهخاطر میشد، حضرت خدیجه (س) او را دلگرم و آرام میکرد.
- امام صادق (ع) فرمودند:“ما زالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) یَذْکُرُ خَدِیجَةَ بَعْدَ وَفَاتِهَا طَوِیلًا وَیُثْنِی عَلَیْهَا”
“رسول خدا (ص) پس از وفات خدیجه (س)، مدتها او را یاد میکرد و بر او ثنا میگفت.”
جایگاه والای حضرت خدیجه (س) نزد پیامبر (ص)
پیامبر (ص) همواره احترام ویژهای برای حضرت خدیجه (س) قائل بود و میفرمود:
“وَاللَّهِ مَا أَبْدَلَنِی اللَّهُ خَیْرًا مِنْهَا”
“به خدا سوگند که خداوند همسری بهتر از او نصیب من نکرد.”
کرامت و بزرگواری حضرت خدیجه (س)
کرامت انسانی به معنای بزرگواری، عزتنفس، عفت و جوانمردی در رفتار و گفتار است. حضرت خدیجه (س) نمونهای برجسته از این فضائل بود. ایشان پیش از اسلام به دلیل پاکدامنی، حسن خلق، امانتداری و کمک به مستضعفان در مکه، به "طاهره" معروف بود .یکی از مهمترین ابعاد کرامت در شخصیت حضرت خدیجه (س)، احترام پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) به مقام والای ایشان بود. پیامبر اکرم (ص) بارها از کرامت و بزرگواری او یاد کرده و فرمودند:
“خَدیجَةُ وَأَینَ مِثلُ خَدیجَةَ؟ صَدَّقتنی حِینَ کَذَّبَنی النّاسُ، وَوازَرَتنی عَلَی دِینِ اللّهِ وَمالَت مَعِیَ بِمالِها”
“خدیجه و کجا مانند خدیجه پیدا میشود؟ زمانی که مردم مرا تکذیب کردند، او به من ایمان آورد. در راه دین خدا مرا یاری کرد و ثروتش را در این راه نثار نمود.”
احترام پیامبر (ص) به کرامت حضرت خدیجه (س)
دفاع پیامبر (ص) از جایگاه حضرت خدیجه (س)
یکی از جلوههای کرامت حضرت خدیجه (س)، احترام و جایگاه ویژه او نزد پیامبر (ص) حتی پس از وفاتش بود. برخی از همسران بعدی پیامبر (ص)، از جمله عایشه، نسبت به یادآوری مکرر خدیجه (س) حساسیت نشان میدادند. اما پیامبر (ص) در برابر این اعتراضات میفرمودند:
“إنّها کانَت وَکانَت وَکانَت وَرُزِقتُ مِنْهَا الوَلدَ”
“او چنین بود و چنان بود و چنان بود، و از او برایم فرزندانی روزی شد.”
بیان فضائل حضرت خدیجه (س) در کنار دیگر زنان برگزیده بهشت
پیامبر (ص) در احادیث بسیاری از کرامت حضرت خدیجه (س) سخن گفته و او را در کنار مریم، آسیه و فاطمه زهرا (س) از چهار زن برتر جهان دانستهاند:
“خَیْرُ نِسَاءِ الْجَنَّةِ أَرْبَعٌ: مَرْیَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ، وَفَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ، وَخَدِیجَةُ بِنْتُ خُوَیْلِدٍ، وَآسِیَةُ بِنْتُ مُزَاحِمٍ”
“بهترین زنان بهشت چهار نفرند: مریم دختر عمران، فاطمه دختر محمد، خدیجه دختر خویلد و آسیه دختر مزاحم.”
کرامت حضرت خدیجه (س) در برخورد با نیازمندان
کمک به مستضعفان پیش از اسلام
حضرت خدیجه (س) پیش از اسلام نیز به نیکوکاری، حمایت از مستضعفان و آزاد کردن بردگان شهرت داشت. او بسیاری از زنان بیپناه را تحت حمایت خود قرار داده و برای آنان سرپناه فراهم میکرد.
“کانَتْ خَدِیجَةُ تُواسی الْفُقَرَاءَ وَتُطْعِمُ الْجائِعِینَ وَتُکْرِمُ الضُّعَفاءَ”: “خدیجه همواره با فقرای مکه همدلی میکرد، به گرسنگان طعام میداد و ضعیفان را گرامی میداشت.”
کمکهای مالی و غذایی به مسلمانان در دوران محاصره
در دوران محاصره شعب ابیطالب، حضرت خدیجه (س) تمام دارایی خود را صرف تأمین آذوقه و مایحتاج مسلمانان کرد. پیامبر (ص) در وصف این ایثار فرمودند:
“ما نَفَعَنی مالٌ قَطُّ مِثلَ ما نَفَعَنی مالُ خَدیجَةَ”
“هیچ مالی به من سود نرساند، چنانکه مال خدیجه به من سود رساند.”
انساندوستی و خیرخواهی حضرت خدیجه (س)
معنای انساندوستی و خیرخواهی در سیره حضرت خدیجه (س)
انساندوستی و خیرخواهی به معنای مهرورزی، کمک به نیازمندان، حمایت از ضعفا و تلاش برای بهبود وضعیت جامعه است. در فرهنگ اسلامی، این مفاهیم با احسان، انفاق، ایثار و کرامت پیوند خوردهاند.
حضرت خدیجه (سلاماللهعلیها) نمونهای کامل از یک زن نیکوکار، خیرخواه و حامی محرومان بود. رفتارهای او پیش از بعثت، گواه روشنی بر حس نوعدوستی، عدالتطلبی و حمایت از انسانها بدون در نظر گرفتن جایگاه اجتماعی بود. پس از بعثت نیز، او با فداکاریهای خود در تاریخ اسلام جاودانه شد.
پیامبر اکرم (ص) درباره ویژگیهای حضرت خدیجه (س) فرمودند:“خدیجه (س) زن بسیار بزرگواری بود که در میان مردم، یتیمان را پناه میداد، به درماندگان کمک میکرد و دست یاری به سوی بیپناهان دراز میکرد.”
کمکهای حضرت خدیجه (س) به مستضعفان و بیپناهان
حمایت از بردگان و آزاد کردن آنها
در جامعه جاهلی، بردهداری یک نظام ریشهدار بود و بردگان از کمترین حقوق برخوردار بودند. حضرت خدیجه (س)، نهتنها با این سیستم ظالمانه همسو نشد، بلکه در آزادسازی بسیاری از بردگان نقش ایفا کرد.
“کانَتْ خَدِیجَةُ تَشْتَرِی العَبِیدَ وَتُعْتِقُهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ”: “خدیجه (س) بردگان را خریداری میکرد و آنها را در راه خدا آزاد میساخت.”
نمونههای معروف از اقدامات او در این زمینه عبارتاند از:
1. آزاد کردن بردگان مورد شکنجه: او برخی بردگان را که تحت شکنجههای سخت بودند، میخرید و آزاد میکرد تا از ظلم اربابان خود نجات یابند.
2. خریداری بردگان زن و تأمین زندگی برای آنها: بسیاری از زنان برده، پس از آزادی، تحت سرپرستی او قرار میگرفتند تا زندگی مستقلی داشته باشند.
تأمین سرپناه برای زنان و کودکان بیپناه
در مکه، زنان بیوه، یتیمان و کودکان بیسرپرست از آسیبپذیرترین اقشار جامعه بودند. حضرت خدیجه (س) برای حمایت از این افراد، اقدامات گستردهای انجام داد:
*سرپرستی یتیمان و کمک به زنان بیسرپرست
*بنیانگذاری خانهای برای حمایت از نیازمندان
* تأمین غذا و پوشاک برای خانوادههای فقیر
“خدیجه (س) به دلیل کَرَم و بخشندگی، بسیاری از زنان بیپناه را سرپرستی میکرد و به آنان کمک میکرد تا استقلال اقتصادی پیدا کنند.”
یکی از تأثیرگذارترین اقدامات او، سرپرستی زید بن حارثه، غلامی بود که بعدها توسط پیامبر (ص) به فرزندی پذیرفته شد. این نشاندهنده حمایت حضرت خدیجه (س) از نابود کردن سنتهای جاهلی و تأمین حقوق انسانی بردگان بود.
نقش حضرت خدیجه (س) در تقویت همبستگی اجتماعی مسلمانان
حمایت از مسلمانان در دوران محاصره اقتصادی
در سال هفتم بعثت، مشرکان مکه برای فشار بر پیامبر (ص) و پیروانش، مسلمانان را در درهای به نام "شعب ابیطالب" محاصره کردند. این محاصره سه سال طول کشید و بسیاری از مسلمانان از گرسنگی و کمبود امکانات در معرض نابودی بودند.
* نقش حضرت خدیجه (س) در تأمین نیازهای مسلمانان
- تمام دارایی خود را صرف خرید غذا و آذوقه برای مسلمانان کرد.
- پنهانی، مواد غذایی را از طریق بستگان خود به شعب میرساند.
* جایگاه حضرت خدیجه (س) به عنوان منبع امید مسلمانان
- در این شرایط سخت، او با روحیهای قوی، پیامبر (ص) و یارانش را دلگرم میکرد.
- پیامبر (ص) در توصیف او فرمودند:“لَمْ یَکُنْ فِی قُرَیْشٍ أَنْبَلُ وَأَکْرَمُ مِنْ خَدِیجَةَ”(نهج البلاغه، حکمت ۱۹۲)
ترجمه: “در میان قریش، هیچکس بزرگوارتر و کریمتر از خدیجه (س) نبود.”
تعامل با دیگر زنان مؤمن و تقویت ایمان آنان
* گفتگو و آموزش زنان درباره اسلام
* تشویق زنان به حمایت از پیامبر (ص)
* ایجاد حلقهای از زنان مؤمن در اطراف پیامبر (ص)
یکی از اقدامات مهم حضرت خدیجه (س)، تشویق زنان به ایمانآوردن به پیامبر (ص) و یاریرساندن به اسلام بود.
“خدیجه (س) گروهی از زنان را با تعالیم پیامبر (ص) آشنا کرد و آنان را به حمایت از اسلام ترغیب نمود.”از جمله زنانی که به دعوت حضرت خدیجه (س) اسلام آوردند: لبابه بنت حارث ، سلمی بنت عمیس و امّ ایمن بودند. درسهایی از انساندوستی و خیرخواهی حضرت خدیجه (س) انتهای پیام/* |