|
|
|
تمدن بيهراس؛ راز پيروزي در برابر جنگ رواني از نگاه آيه ?? مائده |
|
|
|
آيه ?? سوره مائده، نقشه راه جامعهاي تمدنساز را ترسيم ميکند؛ جامعهاي که با «جهاد مستمر در راه خدا» و «بياعتنايي به ملامت ملامتگران» در برابر جنگ رواني دشمنان ميايستد. اين آيه نشان ميدهد راز مقاومت تمدني، در پيوند عميق محبت الهي و شجاعت اجتماعي نهفته است؛ ملتي که محبوب خداست و او را دوست دارد، از فشارهاي رواني و تهديدهاي نرم هراسي به دل راه نميدهد. |
|
|
گلستان-يکي از مهمترين شاخصهاي جامعهي تمدنساز در بخش پاياني آيه ?? سوره مائده، با عبارت يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ، ترسيم شدهاست. اين ويژگي، تنها يک صفت اخلاقي فردي نيست؛ بلکه راهبرد مقاومت تمدني در برابر جنگ رواني دشمنان است.
آيه ?? سوره مائده، يکي از مهمترين آيات قرآن در هندسه تمدنساز قرآن کريم است. خداوند در اين آيه، جامعه مؤمنان را از يک سو در معرض خطر ارتداد و ريزشها قرار ميدهد، و از سوي ديگر نويد رويشهاي تمدني را ميدهد: فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ [مائده: ??]. در روايات معتبر، اين قوم بر سلمان فارسي و هموطنانش (ايرانيان) تطبيق داده شده است؛ اما پرسش اساسي اين است: شاخصهاي اصلي اين قوم تمدنساز چيست؟ آيه چهار ويژگي برميشمارد که بخش نهايي آن يعني جهاد في سبيل الله و عدم خوف از ملامت ملامتگران، نقطه عطف اين منظومه است.
بحث و بررسي، دوگانه جهاد و عدم خوف در فرآيند تمدنسازي حائز اهميت است.
لذا جهاد في سبيل الله؛ تلاش بيوقفه براي اقامه قسط است. البته يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ صرفاً به معناي جنگ نظامي نيست. علامه طباطبايي در الميزان، جهاد را شامل هرگونه تلاش براي اعتلاي کلمه الله و اقامه عدل ميداند. در نگاه تمدني، جهاد به معناي تلاش مستمر و خستگيناپذير براي ساختن تمدن اسلامي است. استفاده از فعل مضارع ُجاهِدُونَ نشاندهنده استمرار اين تلاش در تمام عرصههاي علمي، فرهنگي، اقتصادي و سياسي است. جامعه تمدنساز، جامعهاي است که جهاد را به مثابه سبک زندگي پذيرفته و از هرگونه رکود و سکون گريزان است.
و عبارت لَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ؛ استراتژي مقابله با جنگ رواني است که يکي از عميقترين آموزههاي روانشناختي اجتماعي قرآن است. رهبر معظم انقلاب در تفسير اين بخش از آيه ميفرمايند: اگر تقواي سياسي بود، آنوقت جنگ رواني دشمن اثر نميکند. يکي از نمونههاي جنگ رواني دشمن، همين "لَومَةَ لائِم" است. يک کسي يک کار خوبي را انجام ميدهد، چهار نفر آدم ناباب به جانش ميافتند که چرا اين کار را انجام دادي؛ يک حرف خوبي ميزند، ديگران او را تهديد ميکنند که چرا حرف خوبي زدي... اين "لا يَخافونَ لَومَةَ لائِم" که در قرآن آمده، پيغمبر اکرم اشاره کرد به جناب سلمان و فرمود [مراد از] قومِ اين هستند.
از منظر تحليل اجتماعي، لومَة لائمهمان جنگ رواني و تهديد نرمي است که دشمن براي فلج کردن اراده مؤمنان به کار ميگيرد. اين ملامتها ميتواند در قالب جملاتي دلسردکننده و منفي ظاهر شود. شاخص قوم تمدنساز اين است که اين ملامتها نه تنها آنان را نميترساند؛ بلکه بر ايمانشان ميافزايد.
پرسش اساسي اين است: چرا اين قوم از ملامت نميترسند؟ ريشه روانشناختي اين پديده در صدر آيه نهفته است: يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ. کسي که عاشق خداست و ميداند خدا او را دوست دارد، محبت ديگران (و در مقابل، ملامت آنان) برايش بياعتبار ميشود. امام باقرعليه السلام در تفسير اين آيه، مصداق آن را اميرالمؤمنين علي عليه السلام و شيعيانش معرفي ميکنند. در جنگ خيبر، وقتي ديگر فرماندهان از هيبت دشمن سخن ميگفتند و دل مردم را خالي ميکردند، علي عليه السلام با همان عشق الهي به ميدان رفت و پيروز شد. اين، الگوي عملي عدم خوف از لومه لائم است.
نکته مهم در اين آيه، وعده الهي براي جايگزيني و رويشهاست: فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ؛ خداوند به مؤمنان اطمينان ميدهد، اگر عدهاي مرتد شدند و از ميدان خارج شدند، او گروهي بهتر و مقاومتر جايگزين خواهد کرد. اين يک قاعده تمدني است: هيچ انحطاط و ريزشي نميتواند جلودار اراده الهي براي پيشبرد دين باشد.
تمدن اسلامي در فضاي آکنده از ملامت و تهديد ساخته ميشود. ملت ايران در انقلاب اسلامي و هشت سال دفاع مقدس، مصداق عيني اين آيه بودند. امروز نيز در جنگ ترکيبي دشمن، نيازمند بازتوليد همين ويژگيها هستيم؛ لذا مسئولان بايد تصميمات خود را بر اساس محاسبات الهي بگيرند، نه بر اساس ملامت رسانههاي دشمن، هنرمندان و فعالان فرهنگي؛ از موج تخريب و از دست دادن حاميان مالي نهراسند و بدانند پشتيبان آنان خداست، و افراد جامعه؛ در جمعهاي خانوادگي و دوستانه، وقتي همه از آينده سياهنمايي ميکنند، منبع آرامش باشند و يادآوري کنند که پشتيبان ما خداست.
آري؛ لَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ؛ يعني در معادله قدرت، ملامت ملامتگران هيچ وزني ندارد، وقتي تو پشتيباني چون خدا داري.
معصومه احمديان علي آبادي |