|
|
|
انقلاب سودان، از فرياد زنان تا سکوت سياست |
|
|
|
يک سال پس از شعار زنان براي دموکراسي در سودان، صداي نسل بيدار شده در ميان منافع قدرت هاي نظامي و غير نظامي، از سکوي پرتاب انقلاب به انزواي سياسي کشيده و خاموش شد. |
|
|
معصومه کوشکستاني- در آوريل ????، خيابان هاي خارطوم شاهد خيزشي بودند که با صداي زنان آغاز شد و با تصوير آلا صلاح بر سقف خودرو، جهاني شد. زنان سوداني، با لباس هاي سنتي و شعارهاي جسورانه، نه تنها عليه ديکتاتوري عمر البشير بلکه عليه دهه ها تبعيض و سکوت فرهنگي برخاستند. اما آنچه با فرياد آزادي آغاز شد، در پيچ و خم سياست و کودتاهاي پس از انقلاب، به سکوتي تلخ انجاميد.
در بهار سودان، تصويري از صلاح، دانشجوي معماري ?? ساله از دانشگاه بين المللي سودان، ايستاده بر کاپوت خودرو، با دست هاي برافراشته و چهره اي مصمم، در حال رهبري تظاهرات عليه حکومت عمر البشير، در رسانه هاي جهاني منتشر شد. لباس سنتي، شعر خواني و شعارهايي چون ”به اسم دين ما را سوزاندند"، او را به نماد مبارزه با استبداد ديني، فمينيسم ليبرال و تصويري از مقاومت و اميد در جهان تبديل کرد.
آلا با لباس سفيد سنتي که نماد زنان مبارز سوداني در گذشته بود، مي خواست نشان دهد که زنان هميشه در خط مقدم مبارزه بوده اند، حتي اگر تاريخ آن ها را ناديده گرفته باشد. او هم چنين با خواندن اشعار انقلابي در تظاهرات، از قدرت کلام براي بيدار کردن وجدان عمومي استفاده کرد و شعر معروف "ثورتنا ثورة نساء" [انقلاب ما، انقلاب زنان است] را به شعار جهاني تبديل نمود.
اما رسانه هاي غربي هميشه در صحنه که منتظر بلبشويي در کشورها هستند براي دامن زدن به تنش ها، او را نماد آزادي خواهي و مقاومت زنان در جهان عرب معرفي کردند تا جايي که صلاح در سال ????، جايزه هيلاري کلينتون براي پيشرفت زنان، صلح و امنيت را دريافت کرد. اما در کنار تمام دفاعيات و حمايت ها، منتقدان داخلي سودان معتقد بوده و هستند که انقلاب سودان بدون ريشه و وارداتي بود و به جاي آزادي، ويراني به بار آورد چرا که سودان پس از سقوط عمر البشير وارد دوره اي از درگيري هاي داخلي شد و بسياري از مردم آن کشور هنوز درگير جنگ، قحطي و بي ثباتي هستند.
زمينه تاريخي و دلايل انقلاب
اقتدارگرايي و سرکوب سياسي از دلايلي اصلي جنبش اعتراضي سودان در سال ????–???? بود چرا که رژيم عمر البشير بيش از ?? سال با سرکوب مخالفان، محدود کردن آزادي بيان، و کنترل شديد بر رسانه ها حکومت کرد. فساد در نهادهاي دولتي و ناکارآمدي در مديريت منابع دليل ديگري بر همراهي مردم با صلاح بود چرا که عمر البشير باعث سقوط ارزش پول ملي، تورم شديد، کمبود کالاهاي اساسي و فقر و بيکاري گسترده شده بود. هم چنين رياضت اقتصادي و حذف يارانه هاي سوخت و نان در سال هاي پاياني حکومت باعث افزايش شديد قيمت ها و نارضايتي عمومي شده بود. از اين روي مردم خواهان پايان حکومت عمر البشير و گذار به دموکراسي با الهام از بهار عربي دوم بودند. در کنار همه موارد ذکر شده، نقض حقوق بشر و تبعيض جنسيتي باعث شده بود زنان و اقليت هاي تحت فشارهاي اجتماعي و قانوني، پيرو آلا صلاح شوند و نقش مهمي در اعتراضات ايفا کنند.
اما دلايل آلا براي پيوستن به جنبش اعتراضي سودان، ترکيبي از درد شخصي، آگاهي اجتماعي، و آرزوي رهايي زنان از ظلم و تبعيض بود. او از سرکوب، فقر، و بيعدالتي اي که رژيم عمر البشير بر مردم تحميل کرده بود، به شدت ناراضي بود و به گفته خودش: "من نمي توانستم در برابر ظلم سکوت کنم. اين کشور به ما تعلق دارد، نه به ديکتاتورها". دليل ديگر آلا دفاع از حقوق زنان
بوده و بارها تاکيد کرده که زنان در سودان نه تنها از نظر سياسي بلکه از نظر فرهنگي و اجتماعي نيز سرکوب مي شوند. او ميخواست صداي زناني باشد که سال ها ناديده گرفته شده اند و معتقد بود که سودان مي تواند کشوري آزاد، دموکراتيک و برابر باشد، اگر مردم شجاعت ايستادگي داشته باشند. اما آيا نمادها و شعارها کافي هستند، يا بايد ساختارها نيز دگرگون شوند؟
انقلاب سودان و سرنوشت آرمان ها
نتيجه انقلاب سودان، سرنگوني حکومت بود. ارتش سودان با کودتا عمر البشير را از قدرت برکنار کرد و حکومت او پايان يافت. اما گذار به دموکراسي با چالش هاي جدي روبرو شد و کشور وارد دوره اي از بي ثباتي و درگيري هاي داخلي شد.
با تشکيل شوراي نظامي انتقالي پس از سرنگوني، ارتش قدرت را در دست گرفت و شوراي نظامي انتقالي تشکيل شد، اما مردم خواهان انتقال قدرت به دولت غير نظامي بودند. از اين روي تظاهرات مردمي براي رسيدن به دموکراسي ادامه يافت تا اينکه در اوت ???? توافقي بين شوراي نظامي و ائتلاف "قواي آزادي و تغيير" حاصل شد که منجر به تشکيل دولت انتقالي با مشارکت نظاميان و غير نظاميان شد. اما ضعف انسجام سياسي ائتلاف ها مانند قواي آزادي و تغيير داراي ديدگاه هاي متضاد بودند که باعث اختلافات داخلي و کاهش کارآمدي دولت شد و با وجود وعده ها، انتخابات آزاد برگزار نشد، اصلاحات اساسي به تعويق افتاد و بسياري از مردم احساس کردند که انقلاب به اهداف خود نرسيده است.
تا اين که در اکتبر ????، کودتاي ديگري توسط ارتش رخ داد که دولت غير نظامي را کنار زد و روند گذار به دموکراسي را متوقف کرد. دوباره نظاميان به قدرت بازگشتند و کشور دچار درگيري هاي داخلي و بحران انساني شد. ميليون ها نفر آواره شدند و وضعيت اقتصادي وخيم تر شد و زنان به حاشيه رانده شدند.
در نهايت انقلاب بدون نهاد سازي، به بي ثباتي انجاميد و زنان به محاق فراموشي سپرده شدند و تنها در تصوير ماندند. آلا صلاح با ترک وطن و سکونت در لندن، توانست در سال ???? مدرک کارشناسي ارشد معماري خود را از دانشگاه سالفورد در منچستر انگلستان دريافت کند اما هم اکنون در وطنش، ميليون ها زن سوداني ميان فقر، خشونت و آوارگي روزگار مي گذرانند. انقلاب سودان نشان داد که صداي زنان مي تواند تاريخ را تکان دهد، اما براي تثبيت تغيير، بايد ساختارهاي سياسي، فرهنگي و اجتماعي نيز دگرگون شوند. به واقع نمادها الهام بخش هستند، اما کافي نيستند.
آلا صلاح و نسلش يادآور اين حقيقت هستند که هر تحول پايداري نه فقط به نماد، بلکه به نهاد نياز دارد؛ که اين مهم تنها با اعتراض و به هم ريختن نهادهاي سياسي نمي تواند به نتيجه برسد. در اين ميان بسياري از کشورهاي مختلف از جمله غربي که پايه هاي استعماري دارند و سعي مي کنند کشورها را بهم بريزند تا بتوانند از ناامني در آن براي تداوم استعمار جديد و غارت منابع کشورها سود ببرند در کمين هستند تا به طور پوششي از اين تحولات براي مقاصد خود بهره ببرند. آلا و دختراني مثل وي بعضا به ابزاري براي پيشبرد مقاصد سياسي اين کشورها بدل مي شوند اما نکته اصلي اين است که نبايد فريب اين حمايت ها را خورد و بايد با هوشمندي سياسي، به جاي ناامني و تخريب نهادها براي اصلاح درست و حقيقي کشور و داشته ها گام برداشت. |